Sau tháng Tư năm 1975, chiến tranhkhép lại trên bản đồ.

Nhưng trong thân thể nhiều ngườilính cũ của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, chiến tranh chưa từng chịu lui binh.

Họ sống giữa những con đường mangtên mới.

Sống giữa những khẩu hiệu mới.

Sống giữa những người từng đứng bênkia chiến tuyến, nay là “bên thắng cuộc”.

Và họ sống… bằng cách của mình.

⸻

Những bước chân khôngcòn nguyên vẹn

Buổi sáng ở một góc chợ nhỏ, tôi gặpông Tư.

Một chân cụt ngang gối, ống quần xếpgọn, chống nạng gỗ đã mòn tay cầm.

Ông trải xấp vé số ra tấm nylon.

“Chú mua giùm tôi tờ, lấy hên,” ôngcười.

Nụ cười hiền, nhưng mắt sâu như đáygiếng.

Tôi hỏi nhỏ:

— Chân chú… mất hồi nào?

Ông nhìn xuống phần chân không cònđó.

— Năm bảy hai. Quảng Trị. Bị pháo.Lúc đó tưởng chết rồi. Ai dè còn sống để bán vé số.

Ông nói như kể chuyện của ai khác.Không oán, không kể công.

Một người khách trẻ bước lại, cầm tờvé số, lẩm bẩm:

— Thời đó mấy ông thua mà.

Ông Tư cười nhẹ:

— Ờ, thua. Nhưng lúc đó tôi đâu cónghĩ chuyện thắng thua. Tôi nghĩ tới thằng bạn nằmbên cạnh, máu chảy ướt áo.

Câu nói rơi xuống,không nặng, mà chìm.

⸻

Dưới gầm cầu, có một đời lính

Có những người không bán vé số.

Họ sửa xe lề đường.

Chiếc hộp đồ nghề cũ.

Cái bơm tay xì xì.

Tấm bảng viết nguệch ngoạc: “Vá xe –10.000”.

Anh Ba cụt một tay. Tay còn lại đầydầu nhớt.

Một đứa nhỏ hỏi:

— Chú ơi, sao chú mất tay?

Anh Ba ngẩng lên, nhìn dòng xe chạyngược xuôi.

— Hồi trẻ chú nghịch dại.

Tôi biết anh không muốn nói.

Sau này anh kể riêng:

— Trận đó tôi ôm máy truyền tin. Đạncối rơi. Tỉnh dậy thì tay không còn. Thằng truyền tin phụ chết ngay bên cạnh.

Tôi hỏi:

— Anh có buồn không?

Anh im lặng lâu lắm.

— Buồn gì nữa. Còn sống là may. Có người còn không có mộ.

⸻

Sống giữa kẻ chiến thắng

Có những ngày lễ lớn, cờ đỏ treo kínphố.

Những đoàn diễu hành đi qua.

Loa phóng thanh kể về “ngày toànthắng”.

Ông Năm, thương phế binh cụt haichân, ngồi trong căn chòi tạm ven sông.

Mỗi khi nghe nhạc hành khúc vanglên, ông lặng lẽ tắt radio.

Đứa cháu hỏi:

— Ông nội, sao ông không coi tividiễn binh?

Ông xoa đầu nó:

— Thời ông… khác lắm con.

— Ông có phải người thua không?

Ông cười buồn:

— Ông làngười lính. Hết chiến tranh rồi, đừng chia thắng thua nữa.

Đứa nhỏ không hiểu. Nó chỉ thấy ôngnội mỗi lần trái gió trở trời lại ôm phần thân mình đau nhức, như thể chiếntranh vẫn nằm đâu đó trong xương.

⸻

Không phải ai cũng khổ

Nói vậy không có nghĩa tất cả thươngphế binh VNCH đều sống dưới gầm cầu.

Có những người ra nước ngoài, concái thành đạt.

Có người mở tiệm nhỏ, sống an ổntuổi già.

Có người được con cháu kính trọng,chăm sóc đủ đầy.

Nhưng ngay cả trong căn nhà khangtrang ấy, nhiều ông vẫn giật mình giữa đêm.

Vẫn mơ thấy tiếng pháo.

Vẫn nghe tiếng gọi của đồng đội.

Một người con hỏi cha mình:

— Ba có hối hận không?

Người cha nhìn lên bàn thờ, nơi tấmhình chụp thời trai trẻ mặc quân phục.

— Hốihận gì con? Ba làm điều ba tin lúc đó là đúng. Lính mà. Được lệnh thì đi.

Câu trả lời không cóhận thù.

Chỉ có một đời đã qua.

⸻

Điều họ mất không chỉ là chân tay

Có người mất chân.

Có người mất tay.

Có người mất cả tuổi trẻ.

Nhưng điều họ mấtnhiều nhất là danh phận.

Họ không được gọi làanh hùng.

Không được truy tặng.

Không được vinh danh.

Họ chỉ là những ônggià bán vé số, sửa xe, ngồi lặng lẽ bên lề đời.

Nhưng trong ánh mắthọ, nếu nhìn kỹ, vẫn còn một thứ không ai lấy được:

Lòng tự trọng

⸻

Chiều xuống, tôi mua thêm vài tờ vésố của ông Tư.

Ông cười:

— Mua nhiều vậy làm chi?

Tôi đáp:

— Để nhớ.

Ông nhìn tôi lâu, rồi nói khẽ:

— Nhớ thì nhớ luôn mấy thằng khôngcòn sống nghe chú.

Giữa dòng người hốihả, giữa thành phố của “kẻ chiến thắng”,

những người lính giàấy vẫn sống.

Không ồn ào.

Không đòi hỏi.

Chỉ mong một điều giảndị:

Được nhìn như con người.

Phạm Sơn Liêm

Đã 51 năm trôi qua kể từ ngày miền nam thất thủ nhưng cái cảm giác hãi hùng kinh khiếp ấy vẫn còn lãng vãng quanh đây khi tháng tư lại về. 

Người Phương Nam

 

THÁNG TƯ, NHỮNG NGƯỜI LÍNH CUỐI CÙNG.

 

Người lính tan hàng những ngày tháng tư,

Năm 1975 bàn cờ thế cuộc,

Anh trở về không còn gì để mất,

Anh trở về với cõi lòng bị thương.

 

Anh đã đi giữa hai cõi âm dương,

Trên quốc lộ biển người đang tháo chạy,

Xác người chết bên xác xe bốc cháy,

Đứa trẻ thơ lạc mẹ khóc bên đường.

 

Anh đã đi qua khu phố xóm làng,

Cộng quân pháo kích nhà tan cửa nát,

Người vợ khóc chồng còn nằm phơi xác,

Máu thịt rơi chưa kịp đắp chiếu chăn.

 

Anh đã đến gần cửa biển. Đám đông

đang đợi tàu di tản về thành phố,

Người chưa lên tàu đạn bom pháo nổ,

Máu đổ trên bờ tiếng khóc tiếng than.

 

Người lính trở về từ cuộc chiến tranh,

Trên chiếc cầu, trong chiến hào hầm hố,

Không cấp chỉ huy không còn đơn vị,

Anh vẫn chiến đấu đến phút cuối cùng.

 

Anh chỉ là những người lính vô danh,

Trong tay anh không còn nhiều vũ khí,

Nhưng người lính cuối cùng đã cố thủ,

Tuyệt vọng bắn từng viên đạn lẻ loi.

 

Anh trở về quần áo lính tả tơi,

Những ngày cố thủ đói cơm khát nước,

Cây súng hết đạn và cái nón sắt,

Vật dụng của anh bỏ lại nơi nào ?

 

Người lính tan hàng cùng vận nước đau,

Anh sống sót và trở về thành phố,

Bỗng thấy mình thành người dưng kẻ lạ,

Thành phố của mình sao lạc bước chân.

 

Phút cuối cùng không giữ được quê hương,

Xếp tàn y anh làm người thua cuộc

Ngày hôm nay không còn gì phía trước

Nhưng hôm qua người lính vẫn con đây.

  Nguyễn Thị Thanh Dương.

 

Một lần nữa, ngày kỷ niệm biếncố lịch sử 30 tháng 4 lại sắp đến. Kính mời các bạn xem vài bài thơ dưới đây củahọc giả Thái Bá Tân rất phù hợp với biến cố này để biết Sài Gòn đă được giảiphóng, hay chính Sài Gòn đă giải phóng đoàn quân và người dân Bắc Việt? Bài thứhai nói về hậu quả của cuộc cách mạng vô sản. Bài thứ ba nói về chuyện cải tạocác sĩ quan của QLVNCH. Bài thứ tư viết cho các thuyền nhân đã vượt biên đểlánh nạn cộng sản. Và bài thứ năm kể lại câu chuyện rùng rợn gây ra bởi Bên ThắngCuộc.

Học giả Thái Bá Tân, sinhquán ở Nghệ An, được gửi đi du học ở Moscow trong thời kỳ thập niên 60-70. Saukhi trở về, Ông sinh sống ở Hà Nội bằng nghề dạy học, viết văn, dịch sách, vàlàm thơ. Những bài thơ 5 chữ của ông mang nhiều tính chất nâng cao dân trí rấthay và rất thâm đến tận tim can. Mỗi bài thơ đều có mang theo một thông điệp đểgửi cho một số đối tượng, với lời lẽ nhẹ nhàng nhưng rất thâm thuý. Link: https://www.facebook.com/ThaiBaTan02

SÀI GÒN GIẢI PHÓNG

Thái Bá Tân, March 2019

Ta, đoàn quân Bắc Việt,

Như thác lũ phăng phăng,

Từ rừng rú miền núi

Tiến thẳng về đồng bằng.

Bao nhiêu năm mơ ước

Ngày giải phóng Sài Gòn

Khỏi Mỹ Ngụy áp bức,

Cặn bã và du côn.

Hừng hực lửa cách mạng,

Với lý tưởng chói ngời,

Ta hăng hái giải phóng,

Nhưng bất chợt, lặng người.

Cái ta muốn giải phóng,

Tưởng thấp hèn, xấu xa,

Giờ tận mắt thấy nó

Đẳng cấp cao hơn ta.

Một cảm giác đau buốt

Thường nhức nhối về đêm.

Ta, những người thắng cuộc,

Tự nhiên thấy yếu mềm.

Và rồi ta tự hỏi,

Ta, xẻ dọc núi non,

Được Sài Gòn giải phóng,

Hay giải phóng Sài Gòn?

***************************

CÁCH MẠNG

Thái Bá Tân, March 2019

Mục đích của cách mạng

Vô sản và công nông

Là thông qua bạo lực

Biến của tư thành công.

Khi cách mạng thắng lợi,

Nhanh chóng hoặc từ từ,

Các quan chức cộng sản

Biến của công thành tư.

Cộng sản gây đau khổ

Cho hàng triệu, triệu người

Rốt cục để mang lợi

Cho một số ít người.

*

Một sự thật chua xót -

Các vấn đề của ta,

Cách này hay cách nọ,

Từ cộng sản mà ra.

*************************

CẢI TẠO

Thái Bá Tân, April 2019

Khi chiến tranh kết thúc,

Bên thắng cuộc, bên ta,

Bắt, đưa đi cải tạo

Các sĩ quan Cộng Hòa.

Mà diện cải tạo ấy 

Nhiều lắm, nhiều vạn người.

Thời gian phải cải tạo

Đến cả chục năm trời.

Cải tạo nhằm bắt họ

Từ bỏ cái văn minh

Để đi theo cộng sản

Vĩ đại và quang vinh.

Vậy là các tướng tá,

Hàng ngày phải ngồi nghe

Mấy anh lính mông muội

Vừa mới ở rừng về.

Nghe, rồi viết “thu hoạch”

Về Mác và Lê-nin,

Để “cảm hóa”, “tiến bộ”

Và thay đổi niềm tin.

Một, niềm tin chính trị,

Khi đã chui vào đầu

Thì không thể thay đổi,

Dù cố gắng đến đâu.

Hai, người bị cải tạo

Phần nhiều học thức cao,

Người cải tạo rừng rú

Thì cải tạo thế nào?

Ba, mình đang đói khổ,

Nuôi không nhiều vạn người

Thì tiền đâu cho lại,

Hơn thế, nhiều năm trời?

Bốn, việc cải tạo ấy

Càng khoét sâu thù hằn,

Không giúp tái hòa giải,

Là cái vốn rất cần...

* 

Một việc làm ngu ngốc,

Khiến nhiều người chết oan.

Cộng sản luôn ngu ngốc.

Điều ấy khỏi phải bàn.

Hậu quả việc ngu ấy

Còn đến tận ngày nay.

Phải nói, chỉ cộng sản

Mới nghĩ được trò này.

PS

Thương, cả một thế hệ

Con tướng tá Cộng Hòa

Bị phân biệt đối xử.

Có đâu như xứ ta?

************************

ĐÃ ĐẾN LÚC

Thái Bá Tân, April 2019

Tặng hương hồn những đồng bào 

bỏ mạng trên con đường tìm tựdo

Cũng phải có ai đấy

Chịu trách nhiệm chuyện này.

Chuyện thuyền nhân di tản

Mấy mươi năm trước đây?

Thường chiến tranh, loạn lạc

Mới bỏ nhà ra đi.

Tại sao ta, “giải phóng”,

Hàng triệu người ra đi?

Ra đi bằng mọi giá,

Mọi lúc và mọi nơi.

Hàng chục vạn người chết,

Bỏ mình giữa biển khơi.

Một bi kịch vĩ đại.

Một nỗi đau tột cùng.

Nạn nhân một chế độ

“Vinh quang và anh hùng”.

Một tội ác rùng rợn, 

Không phải do chiến tranh, 

Mà tội ác diệt chủng 

Của một thời hòa bình. 

Đã đến lúc lịch sử

Phải phán xét chuyện này.

Chuyện thuyền nhân di tản

Mấy mươi năm trước đây.

************************

RÙNG RỢN

Thái Bá Tân, April 16,2019 

Rùng rợn, lính Hàn Quốc

Giết đồng bào Quảng Nam.

Càng rùng rợn, lính Mỹ

Rải chất độc da cam.

Nhưng Mỹ và Hàn Quốc

Đến tạ lỗi, xin tha.

Thì dẫu rùng rợn thật,

Người Việt Nam đã tha.

Nhưng rùng rợn hơn cả -

Nghe nói giải phóng quân,

Những người lính cách mạng,

Cũng đã từng giết dân.

Mà giết nhiều, chủ ý.

Giết chính đồng bào mình.

Không một lời xin lỗi,

Cứ bịt tai lặng thinh.

Những nỗi đau oan trái,

Những tội ác ghê người

Rồi sẽ được hóa giải,

Vì luôn luôn có trời.

*

Anh có thể lừa dối

Một trăm, một nghìn người.

Nhưng không thể lừa dối

Cả chín mươi triệu người.

Anh có thể che dấu

Một năm, hai mươi năm.

Nhưng không thể che dấu

Một trăm, hai trăm năm.

Thậm chí anh có thể

Tắt nến, kéo hết rèm

Để ngôi nhà anh sống

Luôn chìm trong bóng đêm.

Nhưng tiếc, anh không thể

Giơ tay che mặt trời.

Mặt trời mọc, soi rõ

Mặt quỉ và mặt người.

Không có gì vĩnh cửu.

Chế độ lại càng không.

Cái gì đến sẽ đến.

Đừng trốn mà mất công.

Kim Duncan chuyển

Bài viết này lấy cảm hứng từ tựa đề của một tác phẩm nổi tiếngtrong nền văn học Việt Nam Cộng Hoà. Đó là tựa đề “Những người không chịu chết”(1972), một trong những vở kịch nổi tiếng của kịch tác gia Vũ Khắc Khoan. Lúcvở kịch ra đời, tôi hãy còn nhỏ lắm, nhưng cũng phần nào đủ trí khôn để thưởngthức vở kịch này. Tôi được đọc vở kịch trước rồi sau mới xem kịch trên truyềnhình. Đã mấy mươi năm rồi nên bây giờ tôi chỉ còn nhớ lờ mờ rằng vở kịch đó nóivề một nhóm tượng người mẫu, cứ đêm đêm đêm lại trở thành người, sống, ăn nóivà sinh hoạt như bao con người bình thường khác, với đầy đủ tham, sân, si, hỉ,nộ, ái, ố, thất tình lục dục. Bài viết này mượn cảm hứng đó để nói về - khônghẳn chỉ là những con người - mà còn là những thực thể khác, cũng không hề chịuchết, qua dòng lịch sử nghiệt ngã của nước Việt, tính từ ngày 30 tháng Tư năm1975.

…VÀ NHỮNG NGƯỜI KHÔNG CHỊU CHẾT!Những người không chịu chết này là những người phải bỏ xứ ra đi vì không chấpnhận sống dưới một chế độ phi nhân, độc tài. Về chủ nghĩa cộng sản, rất nhiềudanh nhân thế giới đã phát biểu những danh ngôn vô cùng sâu sắc, thấm thía. Tuynhiên, không gì hay bằng nghe chính những người đã từng là cộng sản nói về nó.Một trong những người này là ông Boris Yeltsin, vị tổng thống đầu tiên của nướcNga hậu cộng sản (nhiệm kỳ 1991-1999). Ông Yeltsin đã từng là đảng viên ĐảngCộng Sản Nga trong 29 năm (1961-1990) và từng giữ những chức vụ quan trọngtrong chính quyền Xô-viết.

Trong cái thế giới chật chội của con tàu sắt thép, nơi tiếng máy gầm rú rung cả thân tàu không bao giờ dứt. Ông Thượng Sĩ già “hắc ám”, Quản Nội Trưởng, giống như một nốt trầm đặc biệt. Giọng ông vừa khàn đục vì khói thuốc, vừa vang dội những lời mắng mỏ mà ai nghe xong cũng thấy… ấm lòng.

Ngày cuối cùng ấy rồi cũng đến, cái ngày mà lệnh Thuyên Chuyển mang số hiệu khô khốc đặt lên bàn văn phòng, bứng gốc “cây cổ thụ” duy nhất của con tàu này đi nơi khác. Thượng Sĩ già “hắc ám” rời tàu. Cái tin ông nhận lệnh Thuyên Chuyển ập đến như một cơn bão bất ngờ giữa ngày biển lặng. Cả con tàu ngẩn ngơ. Tôi đứng nép sau cánh cửa thép, nhìn cái dáng người đẫy đà, cao, to con, lưng hơi còng vì hàng chục năm chui rúc trong hầm máy. Ông đang lụi hụi mồi điếu thuốc Rê được vấn một cách sơ sài. Cái mùi khói nồng, khét lẹt và “rẻ tiền” ấy, vốn là nỗi ám ảnh của lũ lính trẻ chúng tôi mỗi sáng sớm. Mà sao hôm nay lại thấy nó thơm một cách lạ lùng, cái mùi thơm của sự chia ly mà chúng tôi sắp đánh mất.

Ngày ông nhận lệnh Thuyên Chuyển, ông vẫn ngồi đó, bên mạn tàu chậm rãi vấn điếu thuốc lá thô kệch. Khói thuốc quyện vào gió biển, nhưng hôm nay sao tôi thấy cay mắt lạ thường. Ông không chửi. Đó mới là điều đáng sợ nhất. Mọi khi, chỉ cần thấy một cái chốt cửa bị kẹt hay một chỗ trên sàn tàu còn vết bẩn, giọng ông sẽ nổ vang như pháo cối: “Bố khỉ, lũ chúng mày. Định để tàu mục ra cho cá ăn à?”

Tụi tôi, đám lính trẻ, tinh nghịch, phá phách, ngu ngơ và vụng về, đã học hỏi bằng những lời chửi ấy. Ông chửi khi chúng tôi làm sai, chửi khi chúng tôi lười biếng, và chửi cả khi… chúng tôi buồn.

Chúng tôi đặt biệt hiệu cho ông là “thuốc Rê” không chỉ vì ông nghiện thuốc vấn, mà vì cái mùi ngaingái, nồng nặc ấy đã trở thành “radar” báo hiệu. Chỉ cần cái mùi ấy thoang thoảng ở cuối hành lang, lũ lính trẻ tụi tôi đang túm tụm vui cười binh Xập Xám lập tức tản ra như ong vỡ tổ ngay hay tỉnh như “sáo sậu” khi đang ngủ gục lúc đi ca.

Có lần, một tên Tập Sự trẻ thất tình ngồi khóc thút thít trênboong sau, ông đi ngang qua, nhổ bãi nước thuốc xuống biển rồi quát: “Bố khỉ, khóc cái nỗi gì? Gái nó không theo thì biển theo.” “Mày nhìn cái mặt mày xem, có giống thằng Thủy Thủ không, hay giống con ma đói? Thất tình thì ra kia mà nhảy xuống biển, đừng có đứng đấy mà làm thối cả không khí của tàu.” “Lau cái mặt đi rồi xuống hầm châm nhớt vô máy cho tao, chừa cái thói ủy mị đi.”

Nhưng tối đó, chính ông lại lén để một hộp thịt hộp và hai gói mì tôm lêngiường anh ta, kèm mẩu giấy viết nguệch ngoạc: “Ăn đi cho có sức mà làm lính Thủy đi kiếm đào khác.”

Giờ đây, khi biết ông sắp bị đổi đi, chúng tôi bỗng thèm được nghe ông mắng. Thèm nghe cái giọng khàn đặc ngoắc tay gọi: “Bố khỉ, cái thằng kia, lại đây tao bảo,” để rồi sau đó là một bài học nhớ đời về cuộc sống, về nghề Chuyên Nghiệp, về… cách làm lính. Những lời “chửi” của ông thực chất là lớp vỏ xù xì bọc lấy một trái tim nhân hậu, luôn lo sợ lũ lính trẻ sẽ gục ngã trước những khó khăn hay sóng gió đại dương.

Nhắc đến ông, người ta không nhắc đến huân chương, người ta nhắc đến “kho tàng” những lời chửi. Ông chửi không chừa một ai, từ anh Tiếp Vụ nấu cơm sống đến anh Vận Chuyển quẹo con tàu hơi “gắt”. Nhưng tôi là đứa ăn chửi nhiều nhất.

“Bố khỉ, cái thằng ‘cà chớn’ kia, mày lau máy haylà mày đang gãi ngứa cho nó đấy? Hải Quân tốn cơm nuôi mày để mày làm kiểng à?” Đó là lần tôi để mấy tủ máy radar bám bụi.

Ngày đó, tôi ghét cay,ghét đắng ông. Tôi gọi ông là “lão già hắc ám”. Nhưng khi hay tin ông được đổi đơn vị về bờ, tôi chợt nhận ra: Ông chửi để chúng tôi tỉnh ngủ, chửi để chúng tôi không gục ngã trước cái khắc nghiệt của sóng gió, và chửi để chúng tôi biết rằng mình vẫn đang được… quan tâm. Từng lời chửi của ông như những nhát roi quất vào sự khờ dại, tự mãn, buộc chúng tôi phải trưởng thành.

Ai trên tàu mà chẳng từng phạm lỗi. Người thì làm hỏng thiết bị, người thì ngủ quên trong ca trực. Theo kỷ luật, nhẹ thì bị phạt, nặng thì ghi vào hồ sơ. Nhưng với Thượng Sĩ già “hắc ám”, ông luôn có cách riêng của ông.

Có một chuyện mà tôi sẽ mang theo suốt đời. Lần đó, vì bất cẩn, tôi đã làm cháy một bảng Board điện điều khiển quan trọng. Tôi bồn chồn, lo sợ, chờ đợi một án kỷ luật nặng nề, khắt khe. Ông xuất hiện, mùi thuốc rê xộc vào mũi trước cả khi ông mở miệng. Ông không chửi. Ông im lặng nhìn tôi, ánh mắt buồn bực nhưng sâu thẳm là sự thất vọng.

Suốt đêm đó, ông không ngủ. Ông thức trắng trong phòng kỹ thuật, tự tay troubleshoot, thaytừng component, hàn từng mối nối, dùng vốn liếng kinh nghiệm cả đời để “cứu” thằng tôi, tên lính dại khờ. Sáng hôm sau, ông némcái Board đã sửa xong vào người tôi, gằn giọng: “Bố khỉ.” Tôi lẩm bẩm, lại bố khỉ nữa, chắc tôi sẽ mọc lông thành khỉ mất. “Lần sau không cẩn thận, còn như thế này nữa thì tự cút đi khỏi tàu, đừng để tao phải ra tay.”

Tôi biết, ông đã nhận hết lỗi về mình trước Ban Chỉ Huy để bảo vệ tôi. Sự tha thứ của ông không nằm ở lời nói, nó nằm ở những đêm thức trắng và những ngón tay chai sần vì dầu mỡ. Ông nâng đỡ chúng tôi bằng cách nghiêm khắc nhất, để chúng tôi hiểu rằng: Trên con tàu này,sai lầm của một người là gánh nặng của đồng đội.

Ông sẽ mắng cho vuốt mặt không kịp, mắng cho xấu hổ đến mức muốn chui xuống đáy biển. Nhưng sau đó, chính ông là người cầm tay chỉ việc, thức trắng đêm cùng cấp dưới để sửa chữa sai lầm. Ông bảo: “Tàu là nhà, anh em là ruột thịt. Sai thì sửa, đừng để cái sai làm nhụt chí”.

Ngày chia tay ông, chẳng có diễn văn hoa mỹ. Chỉ có những cái ôm siết chặt đến nghẹt thở. Những bàn tay thô nhám vốn chỉ biết kéo dây, cầm kềm, búa, mỏ-lết giờ run run nắm lấy tay ông. Ông nhìn một lượt, mắt đỏ hoe nhưng vẫn cố gằn giọng: “Lũ tụi bay ở lại, đứa nào làm nhục cái tàu này, tao mànghe thấy, tao quay lại tao vặn cổ.”

Sáng nay, cầu tàu xôn xao. Ông xáchcái túi sờn cũ, bên trong chắc chẳng có gì ngoài vài bộ quân phục và túi thuốc Rê thơm nồng. Lũ lính chúng tôi đứng thành hàng, nghiêm chỉnh lạ thường.

Tôi bước lên, định nói một câu chia tay cho tử tế, nhưng cổ họng nghẹn đắng. Ông nhìn tôi, khẽ nhếch mép, đưa bàn tay to như tay Hộ Pháp vỗ mạnh vào vai tôi, cái vỗ vai đau điếng nhưng ấm áp vô cùng.

Ông cười, nụ cười hiếm hoi lộ ra hàm răng ám khói thuốc. Rồi ông bước xuống xuồng. Khi chiếc xuồng nổ máy, rẽ sóng rời đi, tôi thấy ông quay lưng lại, lặng lẽ đưa tay quệt ngang mắt. Hóa ra, “lão già hắc ám” cũng biết khóc. Khói thuốc từ phía xuồng bay ngược về phía tàu, vương vấn vào mũi, vào mắt, làm mắt chúng tôi ươn ướt, cay xè. Mùi thuốc Rê tan dần trong gió, nhường chỗ cho vị mặn chát của biển và của cả những giọt nước mắt giấu kín. Cả con tàu như lặng đi.

Chúng tôi hiểu rằng, từ nay sẽ không còn ai “chửi” mình một cách chân thành đến thế nữa. Sẽ không còn ai vừa nghiêm khắc như một người thầy, vừa bao dung như một người cha, che chở cho những lỗi lầm ngây dại của tuổi trẻ.

Thượng Sĩ già “hắc ám” đi rồi, mang theo một phần linh hồn của con tàu. Nhưng những bài học về sự can trường, lòng vị tha và tình đồng đội mà ông gieo rắc qua từng lời mắng mỏ sẽ mãi ở lại, theo chúng tôi vượt qua mọi cơn sóng dữ.

Chào ông, người Thượng Sĩ già. Chào mùi thuốc Rê nồng đượm của những năm tháng thanh xuân rực rỡ nhất giữa đại dương bao la. Tạm biệt ông, vị Thượng Sĩ già với tâm hồn bao la, lồng lộng như gió biển. Tàu vẫn chạy, sóng vẫn vỗ, nhưng từ nay boong tàu sẽ thiếu một mùi hương đặc trưng, và chúng tôi sẽ thiếu một “người cha” hay chửi nhưng thương con vô điều kiện.

Gióbiển thổi lồng lộng, tôilẩm bẩm: “Ôngđi mạnh giỏi, “lãogià hắc ám”của con…” 

DeNguyen

Chiều mùng 3 Tết.

Trời California lạnhnhẹ. Ánh nắng vàng mỏng như một lớp bụi rơi trên những bãi cỏ mùa đông. Tôiđang ngồi uống cà phê thì điện thoại reo. 

Là Hùng. Thằng bạncùng đơn vị ngày xưa.

Trong đoàn có 3 liêntoán, mỗi liên toán có 3 toán, 10 người tùy theo nếu đầy đủ. Thường thì khôngđủ quân số. Tôi ở toán 2. Hùng ở toán 3.Còn anh Phước “Rừng” ở toán 1. Chúngtôi không cùng toán, nhưng cùng sống chung đoàn, những năm tháng mà mạng ngườinhẹ như chiếc lá. Giọng Hùng hôm đó chậm lạ:

– Liêm hả...?

– Ừ, tao đây.

Nó nói nhỏ:

– Tao vừa vô việndưỡng lão thăm ông anh vợ. Đi ngang hành lang... thấy một ông già ngồi xe lănnhìn ra cửa sổ. Tao nhìn kỹ... giống anh Phước lắm.

Tôi ngừng tay:

– Sao mày không lạihỏi?

Hùng im lặng một chút:

– Tao cũng định hỏi,nhưng đứng nhìn một hồi, tự nhiên thấy không dám.

– Sao vậy?

Nó thở dài:

– Ông già quá rồiLiêm. Tóc bạc trắng. Lưng còng. Gầy lắm. Tao đứng phía sau nhìn hoài, mà khôngchắc nữa. Mấy chục năm rồi còn gì.

Rồi nó nói nhỏ:

– Tao sợ nhận lầm, làmngười ta khó xử. Nên tao gọi mày. Mày qua coi thử.

Tôi hiểu. Có nhữnggương mặt từng rất quen, nhưng sau nửa đời người, mình không còn dám tin vào kýức nữa. Tôi nói:

– Gửi địa chỉ cho tao.

⸻

Cái tên Phước “Rừng”làm ký ức bật mở.

Ngày đó anh lớn hơntụi tôi vài tuổi. Dáng cao, vai gầy, da đen sạm vì nắng rừng. Ánh mắt lúc nàocũng bình tĩnh, như người đã quen nhìn cái sống cái chết ở rất gần. Anh ít nói.Nhưng mỗi lần toán anh từ rừng trở về, anh thường ghé qua chỗ tụi tôi uống càphê. Ngồi đó.

Cười hiền. Có lần tôihỏi:

– Anh Phước đi rừnghoài vậy, có sợ không?

Anh cười, một nụ cườirất hiền:

– Sợ chứ.

Rồi anh nói chậm:

– Nhưng lính mà. Chỉmong mỗi lần trực thăng quay lại, mình còn đủ người để bước lên.

Lúc đó tụi tôi còntrẻ. Nghe xong chỉ cười.

Không ai nghĩ có ngàymình sẽ sống tới già.

⸻

Sau năm 1975. Các toántan. Người đi tù. Người vượt biển. Người bặt tin. Những gương mặt ngày đó...lần lượt biến mất khỏi cuộc đời nhau. Tôi không nghe tin anh Phước nữa. Cho đếncuộc điện thoại chiều hôm ấy.

Hôm sau tôi lái xe tớiviện dưỡng lão. Hành lang dài, im lặng. Mùi thuốc sát trùng và mùi quần áo vừagiặt trộn lẫn trong không khí.

Cuối hành lang, cạnhcửa sổ nhìn ra bãi cỏ mùa đông, một ông già ngồi trên xe lăn. Tóc bạc trắng.Vai gầy.

Hai bàn tay gân guốcđặt trên thành ghế. Ông đang nhìn ra ngoài trời, một mình. Tôi bước lại gần,tim tự nhiên đập hơi nhanh, tôi khẽ hỏi:

– Dạ... xin lỗi... báccó phải là anh Phước... Phước “Rừng” không?

Ông quay lại, đôi mắt già nua nhìn tôi rất lâu rồi ông hỏi:

– Anh... ở đơn vị nào?

Tôi nói:

– Dạ... Liêm. Toán757... liên toán 3 đoàn công tác 75 ngày xưa.

Ông nhìn tôi thêm mộtlúc. Rồi đôi mắt chợt sáng lên:

– À...

Ông gật đầu chậm:

– Nhớ rồi... thằnglính trẻ hay cười.

Tôi bật cười, mắt tựnhiên cay:

– Dạ... đúng em đóanh.

⸻

Chúng tôi ngồi cạnhcửa sổ suốt buổi chiều.

Hai người lính già nóichuyện của một thời rất xa.

Anh hỏi từng người:

– Thằng Hải sao rồi?

– Mất lâu rồi anh.

– Còn thằng Lộc?

– Ở Texas, chạy xetải.

Anh gật đầu. Nghe từngcái tên... như nhặt lại từng mảnh đời đã trôi mất. Một lúc lâu anh nói khẽ:

– Vậy là... mình cònsống tới giờ... cũng là may.

Tôi hỏi anh về cuộcđời sau chiến tranh. 

Anh kể chậm rãi:

– Ra tù... anh vượtbiển. Qua Mỹ làm đủ nghề. Vợ anh mất mười năm trước.

Anh nhìn ra cửa sổ:

– Con cái thì mỗi đứamột tiểu bang. Nhưng tụi nó thương anh lắm.

Giọng anh bình thản.Không một lời than. Nhưng tôi thấy trong ánh mắt anh... có một khoảng trống rấtsâu.

Khi tôi đứng lên ravề, tôi nói:

– Cuối tuần em ghéthăm anh nữa.

Anh gật đầu:

– Ừ, ghé.

Tôi bắt tay anh. Bàntay lạnh, khô. Một bàn tay từng cầm súng, từng bước qua bao cánh rừng.

Khi tôi quay lại nhìnlần cuối, anh vẫn ngồi đó, nhìn ra cửa sổ. 

Một người lính già...giữa buổi chiều rất yên tĩnh.

⸻

Hai ngày sau Hùng gọi.Giọng nó thấp xuống:

– Liêm... Anh Phước đirồi.

Tôi không nói đượcgì....

Đám tang tổ chức trongmột nhà quàn nhỏ.Không đông.

Nhưng không cô đơn.Hai người con của anh bay về.

Mấy đứa cháu đứngquanh, im lặng.

Chúng tôi, vài ngườilính cũ đứng phía sau.

Người con trai nói vềcha mình. Anh nói:

– Ba tôi ít khi kể vềchiến tranh. Nhưng ông luôn nhắc đến những người bạn lính.

Hùng đứng cạnh tôiquay mặt lau nước mắt. Tôi nhìn lên di ảnh anh Phước. Nụ cười hiền của anh vẫnvậy.

Giống như buổi chiềunào trong trại... khi anh ngồi uống cà phê với tụi tôi....

Khi linh cữu được đưara nghĩa trang, trời bắt đầu mưa.

Mưa nhỏ thôi, nhưnglạnh. 

Con cháu anh đứng gầnmộ. Chúng tôi đứng phía sau. Tôi nhìn quan tài từ từ hạ xuống.

Trong đầu chợt hiệnlại những cánh rừng xa xưa. Những chuyến trực thăng. Những gương mặt lính trẻcủa các toán trong liên toán ngày cũ.

Bao nhiêu người đã nằmlại. Bao nhiêu người trôi dạt khắp nơi. Và hôm nay... thêm một người nữa ra đi.

Tôi cúi đầu, nói thậtkhẽ:

– Anh Phước... Hếtcông tác hành quân rồi. Anh nghỉ đi.

Gió thổi qua bãi cỏướt.

Những người lính cònsống đứng lặng, nhìn theo một người đồng đội của ngày xưa...vừa đi hết chặngđường cuối cùng của đời mình.

Phạm Sơn Liêm