MỘT THUỞ SÀI GÒN

Top 5 Old Markets ***ociated with Memories of Old Saigon<<<<<<

Ký Ức Về Trường La San Taberd Sài Gòn 

Xin gửi vài hình ảnhvà một bài thơ về ngôi trường thân yêu mà tôi đã theo học từ năm 1962 (lớp6è) cho đến năm 1968 (lớp Terminale) chương trình Pháp ngữ (trước đó ởbậc tiểu học thì tôi học ở trường Saint-Exupéry, không biết bây giờ têngì). Cần biết là sau tháng 4/1975, trường đã bị Việt Cộng đổi tên dài thònthành “Trường Trung Học Phổ Thông Chuyên Trần Đại Nghĩa”.

Trước hết là những tấmhình rất xưa của trường thời tôi còn học hay trước đó nữa (nên phần đôngcó hơi mờ).

Các đia điểmnổi tiếng chung quanh trường 

Phía trước mặtlà đường Nguyễn Du, bên hông là đường Hai Bà Trưng, phía saulà đường Gia Long (nay đổi tên là Lý Tự Trọng). Sát bên cạnh là Bộ NộiVụ nằm bên hông đường Tự Do (nay V.C đổi thành Đồng Khởi). Và nơigóc đường Nguyễn Du và Tự Do là công trường John F. Kennedy (nayV.C đặt tên quái đản là Công xã Paris), và chung quanh công viên nàycó những danh lam như Nhà Thờ Đức Bà (hay Vương Cung Thánh Đường) vàBưu Điện Sài Gòn có từ thời Pháp thuộc.

Chung quanh Bưu điệncó điểm đặc biệt là 2 quán bánh mì Hương Lan và Nguyễn Văn Ngãi (rấtnổi tiếng với những loại bánh ăn sáng của Pháp) và rất nhiều hàng rong khiếnmỗi sáng tôi vẫn thích mua ăn điểm tâm nhưng vẫn còn nhớ vừa ănvừa phải coi chừng vì có ông Frère người Pháp tên Romuald luôn sách roi đirượt đuổi những học trò ăn hàng... 

Hình ảnh bên trongtrường

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Hình của một vài Sưhuynh (Frère)

Trong suốt thời gian học ởTaberd thì tôi biết rất nhiều các Frères dạy (và một số có làm Hiệu trưởng) nhưDésiré Nghiêm, Adrien Hòa, Bonnard, Félicien Lương, Pierre Ba, Alsème (ông ngoạichuyên dạy giáo lý kiêm cả sinh lý rất vui), Innocent Từ, Donatien Nhựt v.v...Cần biết là ngoài một số sư huynh, trường còn mướn một số thầy ở ngoài vào, phầnđông tôi biết là dạy các môn như Việt văn, Địa lý/Sử ký...  Tôicòn nhớ một vài thầy như Lê Bá Sằng, Trần Trọng Sanh, nhất là thầy Sanh (ônghình như trong đảng Đại Việt) vì tôi có dịp liên lạc với ông khi ông tỵ nạn ở Mỹvà hai thầy trò thường trao đổi về thi văn (nhưng đã qua đời rồi).

Một số sưhuynh đã có thể ra xứ ngoài sống vì đã ra dòng nhưng hầu hết thì ngàynay đã qua đời rồi. Sau đây xin đăng hình của các FrèreDésiré (ở Mai Thôn Lasan), Thầy Từ (ở Pháp) và Thầy Nhựt (ở Mỹ) với sự cómặt của vài bạn bè.

 

 

    Hình chụp vào năm 1968khi học lớp Terminale.

Cần biết vì có rất đônghọc trò nên thường thì mỗi bậc phải chia ra 2 lớp, mỗi lớp có từ 30 đến 35nguời.

Chẳng hạn ngoài lớpTerminale C (để thi Bac ban C Toán) thì còn có Terminale D (để thi Bac ban D VậtLý). 

Hình chụp khi tôi 18 tuổi,thuộc giới trẻ nhất, còn lớn nhất có thể 20 tuổi. Thật ra dân promo này chưa phảithuộc loại « già khụ », cùng lắm bây giờ là 77 tuổi, nên chưa hẳn làmất mát nhiều nhưng cũng có gần 10 bạn đã qua đời vì bệnh. 

Vàisinh hoạt khác của promo 68

 Và những tấm hình trênđã gợi cho tôi ý để thực hiện bài thơ sau đây: 

 

Nguyễn Duy Phước

XÍCH LÔ MÁY- NÉT ĐỘC LẠ CỦA SAIGON XƯA

 

XÍCH LÔ MÁY- NÉT ĐỘC LẠ CỦA SAIGON XƯA

Xích lô máy đã trở thành phương tiện công cộng biểu tượng trên mọi góc đường của đất Sài Gòn Gia Định xưa.

Những chiếc xích lô được cải tiến hơn những chiếc xích lô thông thường khác bằng cách sử dụng máy móc thay vì dùng sức người như trước đây.

Nhờ vậy, mà xích lô máy nhanh chóng được nhiều tầng lớp dân Sài Gòn ưa thích vì sự thuận tiện và vẻ đẹp hình thức mà nó mang lại.

Giống như những phương tiện công cộng truyền thống khác như taxi cóc hay xe đò thì xích lô máy cũng là một phần ký ức không thể phai nhoà của người dân sinh sống và làm việc tại đất Sài Gòn trước năm 1975.

Điều đặc biệt là Sài Gòn cũng được vinh danh là thành phố “duy nhất” trên thế giới có sự xuất hiện của xích lô máy trong những năm thuộc thập niên 90s.

Chiếc xích lô máy có mặt trên đường phố Sài Gòn lần đầu tiên vào năm 1940, được dựa trên nền chiếc xe Triporteur Peugeot (một loại xe 3 bánh dùng để vận chuyển hàng hóa), chiếc xe chạy bằng động cơ mạnh mẽ với nhiên liệu chính là xăng pha nhớt và chủ yếu được sản xuất tại nước Pháp.

Thời điểm, thực dân Pháp tiến hành quay trở lại xâm lược Việt Nam thì nhu cầu vận tải hàng được tăng lên gấp nhiều lần, chính vì vậy mà chính quyền Pháp nhập rất nhiều phương tiện để giải quyết vấn đề này và trong đó có chiếc xe Triporteur Peugeot (tiền thân của những chiếc xích lô máy đời đầu tại đất Sài Thành).

Nhờ vào những ưu điểm vượt bậc mà vào năm 1950 tại Sài Gòn – Chợ Lớn có hơn 1000 chiếc xích lô máy được đưa vào hoạt động với nhu cầu sử dụng rộng rãi.

Những chiếc xích lô máy cùng tiếng động cơ mạnh mẽ đã nhanh chóng trở thành biểu tượng “độc nhất vô nhị” của Sài Gòn mà khó nơi nào trên thế giới có được.

Nhưng đến năm 1960, khi những chiếc xe Lam được du nhập vào Sài Gòn thì phần lớn nghề chạy xích lô máy dần bị cạnh tranh một cách áp đảo và quyết liệt.

Vì một phần xe Lam sẽ chở được nhiều người hơn mà phần phía trước xe còn có thể chở hàng hóa cùng giá thành rẻ hơn xích lô máy. Do đó, những chiếc xích lô máy dần dần đã mất đi vị thế vốn có của mình.

Người chạy xe xích lô máy được xem là biểu tượng cho sự khéo léo và cẩn trọng vì để điều khiển một chiếc xe 3 bánh với trọng tải lên đến hàng trăm kg là không phải việc ai cũng có thể làm được.

Hình ảnh những bác tài “cool ngầu” với mũ cói, kính mát với phong cách ăn mặc độc đáo đứng dọc trên nhiều tuyến đường lớn nhỏ Sài Gòn đã tạo nên khung cảnh tựa như một cuộn phim chỉ vừa phát hành ngày hôm qua.

Ngày nay, những chiếc xích lô máy chỉ còn là những hoài niệm thông qua những mạch ký ức còn sót lại của người sinh sống tại thời kỳ đó.

Những chiếc xích lô máy với tiếng âm thanh đặc biệt hoà lẫn cùng nhiều âm thanh khác đã đánh thức ngày mới của người dân Sài Thành.

Từ những ngóc ngách con phố nhỏ cho đến những quãng đường sầm uất thì hình ảnh xích lô máy đã trở thành hoài niệm khó phai của Sài Gòn những năm trước 1975

Từ sau những năm 1975, khi xăng dầu trở nên khan hiếm thì trên đường phố Sài Gòn hoàn toàn “vắng bóng” những chiếc xe 3 bánh đặc biệt này.

Nguyễn Ngân

Fb Cao Kim Dung

Sài Gòn - "Người Đàn Bà Đa Nhân Cách"

 

Trướckhi về Sài Gòn chơi, tôi đã tự nhủ với lòng mình rằng là sẽ ngồi viết một bài vềthành phố này bởi như bao nhiêu người yêu mến Sài Gòn, tôi luôn có cảm xúc mãnhliệt và một tình yêu đặc biệt mỗi lần nghĩ về Sài Gòn, đọc về Sài Gòn, nghe vềSài Gòn, và đến Sài Gòn.

Ấythế mà suốt thời gian ở trong Sài Gòn, tôi lại không thể nào ngồi xuống viết mấydòng.

Tôiđã từng nghĩ là buổi sáng trước khi tôi bay trở ra Hải Phòng, tôi sẽ vác cáiiPad Pro này ra quán cafe Ciao để viết rồi đến giờ thì tôi sẽ ra Tân Sơn Nhứt đểbay về Hải Phòng. Nhưng tôi lại không làm như thế. Chẳng phải vì tôi không có cảmxúc để viết mà là vì chính Sài Gòn đã rù quến tôi đến mức tôi chỉ muốn ở lại đếnlúc tôi quay trở lại Mỹ thôi.

Cáitình cảm của người Sài Gòn, cái tính cách của Sài Gòn, cái bản chất của SàiGòn, sự đáng yêu của Sài Gòn, sự xô bồ của Sài Gòn, và màn đêm của Sài Gòn cũngnhư là vô vàn những thứ khác của Sài Gòn đã đưa tôi vô một cái màng tơ không thểnào thoát ra được và tôi cũng chẳng muốn thoát ra. Tại sao chớ? Bởi tôi đã đượcđắm chìm trong cái đẹp của Sài Gòn cơ mà.

Buổisáng hôm đó, tôi quyết định để đồ đạc lại khách sạn để tự mình đi bộ từ khách sạnra quán cafe Ciao. Hên là lần nào vô Sài Gòn, tôi cũng được ưu tiên ở Quận 1nên việc di chuyển ra những chỗ iconic của Sài Gòn rất dễ dàng. Dù tôi chưa từngmột lần đến quán cafe Ciao trước đây, nhưng tôi lại có cảm giác rằng, nơi đâyvào những năm 90 của thế kỷ trước, đã từng có rất nhiều những tâm hồn lãng mạnđã từng đến đây để viết văn, để sáng tác những nhạc phẩm để đời, để vui vẻ vớibạn bè cùng giới, để tán gẫu với nhau về một câu chuyện nào đó qua những táchcafe mang đậm chất Ý trong đó.

CafeCiao đâu chỉ là nơi bán cafe đâu. Đó còn là một quán ăn và một quán bar nữa. Đồăn ở Ciao rất ngon và hạp khẩu vị của các thực khách, dù đó là những thực kháchkhó tánh nhứt. Ciao đã từng nói lời chia tay với Sài Gòn một thời gian để tu sửalại. Tôi đã tò mò search coi xem hồi trước Ciao nó ra sao. Tôi hoàn toàn choángngợp với vẻ bề ngoài của Ciao. Một toà nhà sơn màu vàng mang hơi hướng vintage.

QuánCiao được bao phủ bởi màu đỏ. Bên trong, Ciao được trang trí hơi hướng của thậpniên 80, 90. Khi nhìn qua những hình ảnh của Ciao trước kia, tôi có thể tưởngtượng nơi đây đã từng náo nhiệt ra sao, từng sôi động thế nào, và từng yên tĩnhđến lạ. Ciao đã thay đổi để phù hợp hơn với thời đại. Nhưng dù có thay đổi thếnào đi chăng nữa, tôi vẫn thấy Ciao không hề mất đi cái bản chất của nó. Vẫn làcái nét vintage, không gian lãng mạn, vibe an yên qua những bản nhạc jazz, vàly cafe với dĩa đồ ăn sáng chào đón tôi vào khung cảnh đó. Tôi ngồi cạnh cửa sổhướng ra đại lộ Nguyễn Huệ.

Tôingắm nhìn dòng người vội vàng bước qua cùng với những chiếc xe nối đuôi nhau chạybon bon trên đường. Tôi không mang chiếc iPad Pro của mình đi cùng vì tôi muốndành chút thời gian cuối cùng ở Sài Gòn để yêu thêm một chút nữa thôi. Như thểtôi là một người con của Sài Gòn vậy. Tôi ngồi suy nghĩ bên ly cafe phin tronglúc nó đang chảy. Ánh mắt tôi nhìn ra đại lộ Nguyễn Huệ và nhớ lại xem một tuầnqua mình đã làm gì ở mảnh đất Sài Gòn này.

Kểra mà nói, một tuần ở Sài Gòn đối với tôi là không đủ bởi trong một tuần đó,tôi còn đi xuống 4 tỉnh miền Tây: Cần Thơ, Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng. Lần nàocũng có hứa hẹn với Sài Gòn là sẽ ở lâu hơn một chút để ôm trọn thành phố nàyvô vòng tay và lưu giữ lại trong trái tim của mình nhưng lại chẳng bao giờ làmđược cả. Buồn quá trời luôn! Dân Hà Nội hay nói rằng Hà Nội không vội được đâubởi kiểu gì thì kiểu, Hà Nội cũng sẽ đợi bạn bằng cách này hay cách khác màthôi.

Cònvới Sài Gòn, một thành phố chẳng bao giờ chịu đứng yên một chỗ, lúc nào cũng muốnchuyển mình để theo kịp thời đại và để đón những thị dân vô đây lập nghiệp vàlàm việc, nó không thể đợi mình được, dù muốn dù không. Lần này về Sài Gòn đãthay đổi rồi mai đây, Sài Gòn sẽ còn phải thay đổi nữa. Chỉ là bản thân của mộtđứa yêu Sài Gòn như tôi sẽ tìm cách lưu giữ những hình ảnh đẹp và những kỹ niệmvề Sài Gòn trong trái tim của mình mà thôi. Những con đường, những đại lộ, nhữngchỗ thân quen, những tụ điểm bậc nhứt, những nơi định hình lên thành phố xinh đẹpnày, những quán cũ rồi cũng sẽ trở thành ký ức trong mỗi trí óc của người SàiGòn và những kẻ si mê Sài Gòn như tôi.

Tuynhiên, mọi người có biết cái gì của Sài Gòn sẽ không bao giờ thay đổi không?Chính là bản chất của Sài Gòn. Người làm cho tôi yêu mảnh đất Sài Gòn này đóchính là nhà báo MC Trác Thuý Miêu, một người si mê và yêu Sài Gòn bất chấp. Côlà một người lưu giữ những ký ức và những câu chuyện về Hòn Ngọc Viễn Đông. Côsành sõi trong mọi câu chuyện về Sài Gòn, kể cả những câu chuyện mà chính nhữngthị dân Sài Gòn chánh gốc còn chẳng biết nữa mà.

Năm2022, tôi mua cuốn Vọng Sài Gòn của cô để đọc. Chỉ trong vòng một tuần ở SàiGòn, tôi đã đọc xong và đến bây giờ mỗi lần có cơ hội là tôi lại lôi ra đọc ngấunghiến như những đứa nhóc lúc nào cũng chỉ biết đọc truyện tranh thôi. Cuốn VọngSài Gòn như cái tên của nó là vọng về quá khứ để kể chuyện cho người ta về mộtSài Gòn xưa nhưng không cũ, về một Sài Gòn với những câu chuyện chắc chỉ kể chonhau trong những lúc trà dư tửu hậu, về một Sài Gòn khi đêm xuống, về một SàiGòn để nhớ, và về một Sài Gòn đã từng trải qua những cuộc bể dâu của thời đại đểkiến tạo nên một Sài Gòn như bây giờ. Tất cả đều được kể qua góc nhìn của mộtngười con Sài Gòn chánh gốc, Trác Thuý Miêu.

Đọctừng dòng văn một, tôi cảm giác như Sài Gòn đang hiện ra ngay trước mắt tôi vậyđó và tôi ước gì có một cỗ máy thời gian có thể đưa tôi ngược về quá khứ để sốngtrong thời hoàng kim của Sài Gòn. Khác với những tác giả khác như Phạm Công Luận,Cù Mai Công, cụ Vương Hồng Sển, Lê Văn Nghĩa, Đàm Hà Phú, là họ đi sâu vào lịchsử văn hoá và thị dân Sài Gòn cùng với những tản văn và những câu chuyện vôcùng sâu sắc và độc đáo, thì nhà báo Trác Thuý Miêu lại chọn cách viết về kỷ niệm.Cô tránh xa những thứ vốn dĩ đã quá quen thuộc với biết bao nhiêu người để tậptrung vô những dòng cảm xúc của cô, tình yêu của cô, và nỗi niềm của cô về SàiGòn.

Đólà những câu chuyện về tà áo dài, về gói mì tôm, về cải lương, về thoại kịch, vềmón ăn, về những con đường, và nhiều hơn thế nữa. Mỗi một chương là một kỷ niệm,và mỗi một kỷ niệm là một câu chuyện mà chỉ có Trác Thuý Miêu mới có thể kể chongười ta nghe. Nghe câu này thì có vẻ như là sáo ngữ nhưng Trác Thuý Miêu làmcho người ta yêu Sài Gòn hơn và si mê Sài Gòn một lần nữa.

Ngaytừ trang đầu tiên, Trác Thúy Miêu đã thẳng thắn nhận xét rằng Sài Gòn là một ảđàn bà. Tôi không bao giờ có thể quên được những lời này. “Dù phong trần hải hồquảng giao và hào sảng đến đâu, Sài Gòn, với bản chất phù phiếm nhẹ dạ cả lòng ấy,với lòng phù thịnh những đãi suy hồn hậu đó, khi như nhân tình, như hồng nhantri kỷ, có khi lại như những bà thím bà má Nam Bộ xởi lởi nơi những nếp gia kiếpthưa mà lu nước mưa luôn đầy mát lòng người lỡ bộ.” Chao ôi, sao cái câu văn đónó hay mà nó tình cảm thế không biết?

Nhưngkhi mới đầu tôi đọc câu văn đó, tôi hoàn toàn không hiểu được tại sao Trác ThuýMiêu lại ví Sài Gòn như một ả đàn bà. Kể cả khi đọc rất nhiều lần cuốn Vọng SàiGòn, tôi cũng chưa thể hiểu hết được những lớp lang ý nghĩa khi Trác Thuý Miêu“cố tình” nói đặt giới tính cho Sài Gòn. Phải đến khi tôi quay trở lại Sài Gòn,tôi mới hiểu được câu nói của cô.

Quảđúng là như vậy, Sài Gòn là một ả đàn bà. Tại sao lại không cơ chớ khi nàng cóthể chào đón bất kỳ ai đến với nàng nhưng không phải ai cũng có thể nhận đượctình yêu của nàng?

Nàngcó thể thay đổi cuộc đời của những gã trai mặt non choẹt, chân ướt chân ráo vôSài Gòn lập nghiệp. Và nàng cũng có thể quay lưng lại với những ai không biếtchân quý nàng để rồi họ phải ngậm ngùi ca “cho rất nhiều, nhưng nhận chẳng cóbao nhiêu.” Hay đôi khi cũng là những bà má, bà thím “xởi lởi” chào đón nhữngcư dân mới vô đây, đối đãi nhẹ tay với họ khi chẳng may họ xa cơ lỡ vận, rộnglòng tha thứ cho những ai trót lầm đường lạc lối, và chào đón bất cứ ai đã rờixa để trở về.

Giớitính của Sài Gòn phải là đàn bà, không thể nào là đàn ông được. Mọi người có biếttại sao không? Bởi người đàn ông, cho dù đứng trước mọi khó khăn thách thứcnào, hay bất kỳ cuộc chuyển mình nào cũng sẽ luôn luôn đứng vững, mạnh mẽ trướcthời cuộc. Họ phải biết đưa ra những quyết định nhanh chóng trước mỗi sự việc,cho dù đó là những quyết định sai lầm. Còn với người đàn bà, người ta thườnghay nói rằng phận gái 12 bến nước, biết bến nào trong bến nào đục. Người đàn bàbị đóng đinh bởi một vòng tròn “tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tửtòng tử.”

Chodù ở bất kỳ thời đại nào, người đàn bà luôn giỏi hơn đàn ông rất nhiều. Bạn thửnhìn coi có ai chịu đựng giỏi bằng người đàn bà không? Có ai chịu nhiều đau khổcủa cuộc đời bằng người đàn bà không? Có ai nhẫn nhục bằng người đàn bà không?Có ai yêu da diết bằng người đàn bà không? Có ai chấp nhận thay đổi bản thân đểhợp với thời cuộc không?

Vàcó ai bao dung bằng người đàn bà không? Họ là những bà mẹ, những người người vợ,những bà dì, bà thím, những nhân tình quyến rũ. Sài Gòn quả là hiện thân củangười đàn bà.

Trảiqua bao nhiêu biến động của thời cuộc. Từ thời mới khai sanh ra Sài Gòn cho đếnnhững năm tháng chiến tranh khốc liệt. Từ thời kỳ vàng son, hoàng kim của HònNgọc Viễn Đông cho đến những năm đói khổ sau chiến tranh. Từ thời kỳ đổi mới đểvươn mình theo kịp thời đại cho đến sự chuyển mình hoàn toàn mới mẻ. Sài Gòn đãbiết bao lần thay da đổi thịt, thay đổi những bộ váy để có thể phù hợp đón tiếpnhững thị dân mới. Sài Gòn đã phải gánh chịu những thứ mà đáng lẽ nàng khôngđáng phải trải qua. Sài Gòn oằn mình chống chế trước những khắc nghiệt của thờicuộc.

SàiGòn chịu đựng những đắng cay tủi nhục ở những thời điểm dường như chính bảnthân nàng đã từng cảm thấy mình không thể tiếp tục được nữa. Sài Gòn phải rũ bỏnhững lớp áo cũ để sánh vai với những thành phố lớn trên thế giới chơi dù đó lànhững thứ đã định hình lên hai chữ Sài Gòn. Sài Gòn phải bắt buộc liên tục thayđổi bản thân, chuyển mình giữa vũ bão để cùng hội nhập và phát triển.

Trướcsự đổi thay của thời cuộc đó, Sài Gòn không bao giờ bỏ rơi thị dân nơi đây. Hãynhìn xem! Sài Gòn vẫn giữ nguyên bản chất của nàng rằng nàng vẫn luôn mở rộngvòng tay để chào đón bất kỳ ai. Nói Sài Gòn chảnh khi không mang lại thành côngcho những người vô đây lập nghiệp là không đúng chút nào cả.

Đãnói rồi, Sài Gòn đâu chỉ là một người tình đâu mà là một người mẹ, người dì,người thím, người bà nữa mà. Người mẹ lúc nào cũng yêu thương con của mình. Ngườibán lúc nào cũng yêu cháu của mình. Vậy thì khi trắng tay ở mảnh đất này, SàiGòn vẫn luôn mở rộng vòng tay để ôm lấy những ai chẳng may sa cơ lỡ vận mà. Bạnvẫn có thể tiếp tục ở lại Sài Gòn, bắt đầu lại từ đầu ở Sài Gòn, và trở thànhngười Sài Gòn mà. Người ta thường hay nói với nhau rằng “khi vui thì vỗ tayvào, đến khi hoạn nạn thì nào thấy ai.”

NhưngSài Gòn sẽ không bỏ rơi bất kỳ ai cả. Bạn có thể đến rồi ghé tạm một chút vàsau đó bỏ đi. Sài Gòn vẫn đứng đó chào đón bạn bất cứ lúc nào bạn muốn tìm về.Bạn có thể ở lại nếu Sài Gòn mang đến cho bạn sự thịnh vượng và hạnh phúc. SàiGòn sẽ là một người tình của bạn bởi chính sự quyến rũ của Sài Gòn đã đưa bạnvô cõi mộng. Như nhạc sĩ Phạm Duy từng viết “tôi đang mơ giấc mộng dài, đừnglay tôi nhé cuộc đời chung quanh.” Sài Gòn thật là đa dạng và phong phú. Nàngcó thể trở thành bất kỳ ai tuỳ vào người đặt chân đến nơi đây.

SàiGòn lúc nào cũng đáng yêu như vậy đó. Một người đàn bà chung thuỷ với bất kỳ aivà cũng sẵn sàng che chở cho ai muốn thành một người của Sài Gòn. Sài Gòn cũnggiống như Paris của Pháp hay New York của Mỹ vậy đó. Tinh hoa hội tụ. Nhưng SàiGòn còn hơn như thế nữa.

Danhtính của Sài Gòn là một người đàn bà là quá hiển nhiên rồi. Nhưng Sài Gòn là aitrong mắt mọi người thì hãy để chính bản thân mọi người hãy tự tìm một câu trảlời chính đáng nhất dành cho mình bởi chỉ có như vậy thì những ai yêu Sài Gòn mớicó thể thêm yêu mảnh đất này nhiều hơn thôi.

 

Dorian Nguyễn

Sài Gòn - ‘người đàn bà đa nhân cách’

Anh Phước chuyển

Những Cây Cầu Xưa khó quên của người Sài Gòn - Chợ Lớn -

<<<<<<

Hồi Ức Về Sài Gòn "XE HỦ TÍU GÕ" Trong Những Đêm Mưa  <<<<<<

Nét Đặc Trưng Bốn Quận Nổi Tiếng Sài Gòn Xưa  "ĂN QUẬN 5, NẰM QUẬN 3, XA HOA QUẬN 1, TRẤN LỘT QUẬN 4"

<<<<<<

"TÊN ĐƯỜNG SÀI GÒN TRƯỚC 75" RẤT TINH Ý, KHÔNG PHẢI    <<<<<<

Những THƯƠNG HIỆU KHÉT TIẾNG SÀI GÒN trước năm 1975  <<<<<<

Những mẫu XE HƠI KHÉT TIẾNG Sài Gòn trước năm 1975 <<<<<<

Sài Gòn Ơi, Em Còn Đó Hay Không!? 

Anh thương yêu,
      Sáng nay thức dậy trời còn tối, không gian thật tĩnh lặng, em chợt thèm một ly café sữa nóng, đi thật nhẹ ra bếp, vì không chỉ cả khu phố, mà ngay cả mọi người trong nhà vẫn còn an giấc điệp, cho dù trong phòng má vẫn có chút tiếng động rù rì của TV chưa tắt, lấy chiếc ly thủy tinh có quai và rót vào đó chút sữa tươi vừa đủ, bỏ vào microwave, nhấn 2 phút cho sữa thật nóng, cho vào một gói café ginseng, và nếm một chút bột café hơi đăng đắng trước khi trút hết cả gói vào trong ly sữa, cái thói quen thích uống café nóng bằng ly thủy tinh của em không sao bỏ được (người ta chỉ uống đá mới dùng ly thủy tinh mà thôi, nhưng em không sao uống nổi trong cái ly sứ trắng đến lạnh lùng, dù rằng nó có sang hay đẹp cỡ nào chăng nữa).
       Đưa ly café lên môi, em chợt nhớ vô cùng những ly café sữa nóng với chiếc bánh croissant mỗi sáng thứ bảy ở La Pagode ngày xưa ghê đi. Em có thói quen uống Café sữa tươi từ những ngày xa xưa đó, thật ra café sữa ở La Pagode nhiều người chê vì kiểu pha của nó, một ly café và một ly sữa tươi được đưa ra cho khách tự pha với mấy viên đường để riêng ngoài đĩa. Người VN thích uống café filtre với sữa đặc vì nó đậm đà hơn, nhưng em lại thích phong cách của La Pagode, và vì em thích uống thật nóng nên phải nhờ làm nóng lại sau khi pha chung café với sữa.
Anh thương yêu,
      Chắc anh đang tự hỏi tại sao em lại nhắc đến La Pagode phải không, nó đâu còn nữa, chỉ còn lại chút ký ức trong lòng người Sài Gòn phải không anh.
      Anh có biết là khi em tình cờ đi ngang qua góc đường Tự Do, em đã thấy mắt mình cay thật cay khi mình không còn được nhìn thấy hình ảnh thân yêu cũ của La Pagode, Xuân Thu, P***age Eden, bánh Givral, và cả bà cụ bán bún riêu ốc, giò heo ở mặt sau của thương xá (nhìn qua rạp Rex).

       Em nhớ vô cùng những buổi trưa rời giảng đường Văn Khoa hay từ bên đại học Khoa Học ra La Pagode, bỏ những đồng xu vào máy và nhắm mắt lại, hít mùi thơm của Croissant mới ra lò và nghe France Gall, Silvie Vartan, Francoise Hardy hay Christophe , Adamo hát những bài nhạc Pháp mà mình yêu thích… Nhớ những buổi chiều rủ nhau vào hẻm Casino ăn bánh tôm chiên hay chả giò. Nhớ góc đường Pasteur với gỏi khô bò, bánh ướt nóng, bò bía, mì Hào Huê và ly nước mía Viễn Đông hay ly Café Liegoise ở quán kem Lan Phương. Nhớ cả đĩa chateubriand và ly cam vắt sang trọng của Cafeteria Rex mà lúc đó ít có cô cậu sinh viên nào dám bước chân vào vì e ngại căn bệnh “viêm màng túi” của thời học trò. Nhớ cả món hoành thánh của quán mì Kỳ Ký ở đường Võ Di Nguy (Sài Gòn), hoành thánh gói thịt bằm trộn cua biển ngon ơi là ngon, không biết anh còn nhớ không ??? Còn món bánh ngọt hay pâté chaud của Givral thì làm sao mà chê vào đâu được phải không anh ? À, anh còn nhớ món cà pháo dòn rụm ăn với canh cua rau đay, và cá chép chiên dòn của quán cơm Bà Cả Đọi chứ (em nghe nói bây giờ quán cơm Đồng Nhân gì gì đó là gốc của quán Bà Cả Đọi, nhưng em nghĩ là nói xạo để câu khách mà thôi, làm sao mà có được cái không khí của bữa cơm ngồi trên phản gỗ trải chiếu cùng nhau hít hà vì canh nóng với ớt cay được chứ), cả cái hẻm phía bên kia đường Nguyễn Huệ, sao mà món bún thịt nướng hấp dẫn thế không biết, giờ này ngồi đây mà em vẫn như hít được mùi thơm của thịt nạc dăm và thịt ba chỉ đang nhỏ mỡ xèo xèo xuống than hồng và món củ cải, carot chua chua ngọt ngọt với ớt bằm cay cay khiến người ta rỏ rãi nước miếng.
      Trời ơi, cái Sài Gòn đó chắc chỉ còn sống riêng trong lòng em mà thôi, có còn đâu những hình ảnh cũ, cả con đường Gia Long xưa với hai hàng me trĩu quả, cùng những câu thơ anh Hải chép cho em, bài thơ anh ấy vừa sáng tác

Hôn rách mặt mà sao còn nghi ngại
Nhớ điên đầu sao cứ sợ chia tan
Mỗi lòng người một lý lẽ bất an
Mỗi cuộc chết có một hình thức khác
Mỗi đắm đuối có một mầm gian ác
Mỗi đời tình có một thú chia ly
Chiều nắng âm thầm chào biệt lũ lá me
Lá me nhỏ như nụ cười hai đứa, nhỏ
Tình cũng khó theo thời cơm áo khó
Ta dìu nhau đi dưới bóng nợ nần
Em bắt đầu thấy ân hận chưa em
Vì lỡ nói thương anh, cái thằng quanh năm túng thiếu
Ân hận có thì hãy nên ráng chịu
Hãy xem như cảnh ngộ đã lâu ngày
Như địa cầu không thể ngược vòng quay
Như Phật, Chúa phải gay go trước giờ lên ngôi Phật Chúa
Tình cũng khó theo thời cơm áo khó
Nên mới yêu mà cư xử rất vợ chồng
Rất thật tình khi lựa quán bình dân
Khi nói thẳng anh gọi café đen bởi hụt tiền uống café đá
(Hai hàng me ở đường Gia Long của Nguyễn Tất Nhiên)

       Rồi không chỉ có vậy, Sài Gòn còn bao nhiêu là niềm nhớ trong chúng ta. Rạp Ciné Vĩnh Lợi (mà chỉ dám đi khi có đông bạn bè hay chí ít là đi với anh khi chúng ta bị hụt những bộ film chiếu ở Rex), cùng với quán bánh ngọt Thanh Bạch với nhiều món bánh hấp dẫn ở kế bên… Rồi cả rạp Ciné Lê Lợi ở đường Lê Thánh Tôn của chúng mình vào những hôm nghỉ giữa giờ học, buổi trưa chui vào đó tránh cái nóng nắng của Sài Gòn, sau đó ra đường Nguyễn An Ninh cạnh chợ Bến Thành để ăn bánh canh cua giò heo gánh, kế bến xe lam đi về Thủ Đức, uống thêm ly chanh muối của xe nước đặt trước khách sạn Mỹ Xuyên và dĩ nhiên là lên xe Lam về nhà sau khi đã thỏa mãn cái bao tử… Ý, chút xíu nữa thì lại quên xe bột chiên ở góc ngã sáu Phù Đổng Thiên Vương nữa chứ, bột chiên được đánh dẹp xuống và trút lên hai quả trứng gà và nắm hành lá xanh cùng với đu đủ sống bào sợi, tương ớt và ớt bằm đỏ au cùng với mùi mỡ chiên bánh thơm lừng thật khiến người ta không thể không nuốt nước miếng phải không anh.

       Sài Gòn còn có Café Brodard của anh nữa chứ, không nhắc thì anh lại “kiện cáo” em cho mà coi. Đã thế thì lại phải nhắc luôn nhà sách Khai Trí mà không tuần nào em lại không ghé qua ít nhất một lần, rồi nhà hàng Thanh Thế, nơi hẹn hò của giới văn nghệ sĩ Sài Gòn, mà hồi đó em và lũ bạn thỉnh thoảng ghé vào vì muốn nhìn mặt ca sĩ nào mình yêu thích coi thử “khuôn mặt thật ở ngoài đời ” thế nào, nhất là buổi trưa thì sẽ thấy ở đó nhiều khuôn mặt nghệ sĩ mà mình yêu thich lẫn không ưa, cũng chẳng vì đâu.
       Ôi, còn bao nhiêu thứ phải nhớ của Sài Gòn nữa đây anh ??? Quán thạch chè Hiển Khánh ở gần rạp Casino Đa Kao cùng xe bò viên, với cơm thố trước rạp ciné đó anh có nhớ không, bây giờ hình như chỉ còn quán thạch chè Hiển Khánh gần chợ Bàn Cờ hay Vườn Chuối gì đó, hôm trước anh có hứa chở em tới đó ăn chè mà chưa thực hiện được, cho nợ đó nghen bạn hiền… Còn cả phở Quyền ở Phú Nhuận, phở Dậu ở hẻm 288 Công Lý, được mệnh danh là Phở Nguyễn Cao Kỳ (vì hồi đó ông “Râu Kẽm” này thường hay ăn ở đó) nhưng sao bây giờ em không còn nghe được cái vị ngon ngày xưa ở hai nơi này nữa, có lẽ bây giờ quán có hơi khang trang hơn nên cũng lạ lẫm hơn và ăn cũng không nghe ngon như ngày xưa, vì thế em cũng chẳng muốn nhớ hai địa điểm này nữa…
Anh thương yêu,
      Mấy hôm nay tự dưng buồn quá đỗi, lúc nào em cũng có cái cảm giác cô đơn, trống vắng thế nào ấy, chẳng sao hiểu nổi, và dĩ nhiên là em muốn khóc vô cùng, có phải đó là dấu hiệu của tuổi già, và của một căn bệnh nào đó sắp xuất hiện hay không nữa, nhưng… hình như em cũng lờ mờ nhận ra một chút xáo trộn trong em là do tin tức về một Sài Gòn xưa của em đang hấp hối, chuẩn bị cho những khối béton cao tầng hiện đại nhưng quá ư xa lạ ngự trị ở những nơi chốn quen thuộc của Sài Gòn xưa. Crystal Palace chết đi em không có gì buồn tiếc dù ngày xưa có rất nhiều lần em cùng anh và lũ bạn ăn kem ở đó.
       Nhưng với thương xá Tax bây giờ thì lại khác, khu vực quanh đó còn kéo theo bao nhiêu kỷ niệm của chúng mình, những lần tha thẩn từ P***age Eden qua công trường Lam Sơn, đi vòng quanh bồn phun nước, đứng trước tượng Thủy Quân Lục Chiến chụp hình và ngắm nghía thành phố, ngắm dòng người và xe cộ chạy quanh, nhìn tòa nhà Quốc Hội, rồi nắm tay nhau tung tăng vào thương xá Tax, leo lên chiếc thang cuốn đi lên rồi lại chạy qua thang đi xuống, giống như Phúc Thiên bây giờ mỗi khi đi vào Macy hay vào mall nào có thang cuốn cũng kéo em đi lên rồi đi xuống tới mấy lần mới chịu thôi. Em nhớ hôm anh đi bay về, ghé vào Văn Khoa đón em và chúng mình vào Pôle Nord ăn kem, ly kem có chút xíu, chẳng lẽ em lại đòi ăn thêm vài ly (vì em rất thích ăn kem mà), thế nên lần sau em nhất định không thèm ăn kem ở Pôle Nord nữa, ở Hội Việt Mỹ VAA kem còn ngon hơn và rẻ hơn nhiều, một ly kem ở Pôle Nord là em ăn được tới ba ly ở VAA (mà ở đây kem làm bằng nguyên liệu của Mỹ nên béo lắm, chả thế mà anh cứ nói em tròn như Babylac).

       Thương xá Tax không chỉ với riêng em, mà còn với biết bao người sống ở Sài Gòn hay chỉ một lần dừng chân ghé thăm cũng không thể nào quên bởi tuổi đời của nó, và cũng bởi những mặt hàng được bày bán ở đó. Hàng mua ở Tax tự nó đã có một chút giá trị khác với hàng mua ở những nơi khác.
       Nghe nói tháng mười này Tax sẽ bị xóa tên trên bản đồ Sài Gòn. Em bỗng dưng nghe lòng ngậm ngùi như thể đang nhìn thấy một người thân yêu của mình vừa bị bác sĩ kêu án tử vì căn bệnh ung thư ở giai đoạn cuối, sự sống chỉ đếm thoi thóp từng ngày, thậm chí từng giờ… Và em lại không được gặp mặt người thân yêu này lần cuối, em cứ tưởng tượng những nhát búa đập vào bờ tường của thương xá mà nghe lòng đau nhói, em quên, chắc đâu cần đập làm gì cho mệt công tốn sức anh nhỉ, kéo sập xuống và cho xe tới ủi là xong đời lão già Tax hơn trăm tuổi này rồi.
Không dưng trong đầu em cứ vang vang câu hát

Sài Gòn ơi, tôi đã mất người trong cuộc đời
Sài gòn ơi, tôi đã hết thời gian tuyệt vời
Giờ còn đây, những kỷ niệm sống trong tôi
(Sài Gòn Ơi Vĩnh Biệt – Nam Lộc)

       Quả thật bây giờ Sài Gòn chỉ còn trong kỷ niệm, chỉ còn trong ký ức của Người Sài Gòn cũ, phải thế không anh ???
Buồn và buồn quá đi thôi…!

Phạm Thiên Thư

SÀIGÒN CỦA TÔI…

        

“Hồi 54, cả trăm ngàn dân di cư mang theo đủ loại kiểu sống bó trong luỹ tre làng đem nhét hết vô mảnh đất nhỏ xíu này, cũng gây xáo trộn cho người ta chứ. Phong tục, tập quán, ở đất người ta mà cứ như là ở đất mình. Nhưng người Sài Gòn chỉ hiếu kỳ một chút, khó chịu một chút, rồi cũng xuề xoà đón nhận.

Lúc đầu tụi bạn ghẹo tôi là “thằng Bắc kỳ rau muống”. Con nít đổi giọng nhanh mà, trong nhà giọng Bắc, ra ngoài giọng Nam. Thế là huề hết. Rủ nhau đi oánh lộn phe nhóm là chuyện thường. Khỏi cần biết đúng sai, mày đánh bạn tao, thì tao đánh lại, oánh lộn tưng bừng. Vài ngày sau lại rủ nhau đi xem xinê cọp. Dễ giận dễ quên.

Hè, tụi bạn về quê, Bến Lức, Vĩnh Long, Kiến Hoà… Cũng chia tay hứa hẹn, tình cảm ra rít : “Tao về quê sẽ mang lên cho mày ổi xá lỵ, xoài tượng…” Tôi ngóng cổ chờ bạn, chờ quà. Thực ra, tôi thèm có quê để về.

Tết đến, thầy cô, bạn bè về quê, nhiều người Sài Gòn xôn xao về quê. Tôi ở lại Sài Gòn mà thấy mình vẫn không phải dân Sài Gòn. Vậy ai là dân Sài Gòn chính hiệu đây? Chẳng lẽ phải tính từ thời mấy ông Pétrus Ký hay Paulus Của?

Sài Gòn trẻ măng, mới chừng hơn 300 tuổi tính từ thời Chúa Nguyễn xác lập chủ quyền ở đây. Sài Gòn khi cắt ra khi nhập vào, to nhỏ tuỳ lúc. To nhất khi nó là huyện Tân Bình, kéo dài đến tận Biên Hoà. Nhỏ nhất là vào thời Pháp mang tên Sài Gòn. Ngay trước 1975, Sài Gòn rộng chừng 70km2, có 11 quận, từ số 1 – 11. Hồi đó Phú Nhuận, Tân Bình, Thủ Đức… còn được xem là nhà quê (tỉnh Gia Định). Bây giờ Sài Gòn rộng tới 2.000km2.

Sài Gòn đắc địa, có cảng nối biển, là đầu mối giao thương quốc tế, tiếp cận văn minh Tây phương sớm. Dân Sài Gòn không có địa giới rõ rệt. Nói tới họ có vẻ như là nói tới phong cách của dân miền Nam. Họ là những lưu dân khai phá, hành trang không có bờ rào luỹ tre nên tính tình phóng khoáng, trọng nghĩa khinh tài, nói năng bộc trực… Ai thành đại gia thì cứ là đại gia, ai bán hàng rong thì cứ bán.

Sài Gòn không tự hào mình là người thanh lịch, không khách sáo, không mời lơi. Họ lấy bụng đãi nhau. Sài Gòn có mua bán chém chặt? Có, đúng hơn là nói thách. Cứ vô chợ Bến Thành xem mấy bà bán mỹ phẩm, hột xoàn hét giá mát trời ông Địa. Không cứ khách tỉnh, dân Sài Gòn lơ mơ cũng mua hớ như thường.

Ít nơi nào nhiều hội ái hữu, hội tương tế, hội đồng hương như Sài Gòn. Có máu lưu dân trong người, dân Sài Gòn thông cảm đón nhận hết, không ganh tị, không thắc mắc, không kỳ thị. Người ta kỳ thị Sài Gòn, chứ Sài Gòn chẳng kỳ thị ai.

Nhiều gia đình người Bắc người Trung ngại dâu ngại rể Sài Gòn, chứ dân Sài Gòn chấp hết, miễn sao ăn ở biết phải quấy là được.

Dân Sài Gòn làm giàu bằng năng lực hơn là quyền lực. Người ta nói “dân chơi Sài Gòn”. Trời đất ! Sài Gòn mà “tay chơi” cái nỗi gì. Tay chơi dành cho những đại gia giàu lên đột xuất từ đâu đó đến. Sài Gòn a dua thì có, nhưng a dua biết chọn lọc. Coi vậy chứ dân Sài Gòn đâu đó còn chút máu “kiến nghĩa bất vi vô dõng giả”. Cứ xem dân Sài Gòn làm công tác xã hội thì biết, cứu trợ lũ lụt thấy người ta lạnh quá, cởi áo len đang mặc tặng luôn. Họ làm vì cái bụng nó thế, chứ không phải vì PR, đánh bóng bộ mặt.

Biết bao văn nghệ sĩ miền Bắc, miền Trung vào đất này “quậy” tưng, tạo ra cái gọi là văn học miền Nam hậu 54 coi cũng được quá chứ ? Nhạc sĩ Lam Phương, quê Rạch Giá, mười tuổi đã lưu lạc lên Sài Gòn kiếm sống. Năm 17 tuổi nổi danh với bản Kiếp nghèo và khá giả từ đó.

Tiếp cận văn minh phương Tây sớm, nên dân Sài Gòn có thói quen ngả mũ chào khi gặp đám ma, xe hơi không ép xe máy, xe máy không ép người đi bộ, chạy xe lỡ va quẹt nhau, giơ tay chào ngỏ ý xin lỗi là huề. Những thói quen này giờ đây đang mất dần, nhưng dân Sài Gòn không đổ thừa cho dân nhập cư. Họ cố gắng duy trì (dù hơi tuyệt vọng) để người mới đến bắt chước.

Chợ hoa là một chút văn hoá của Sài Gòn, có cả nửa thế kỷ nay rồi, có dân nhập cư nào “yêu” hoa mà ra đó cướp giựt hoa đâu.

Sài Gòn nhỏ tuổi nhiều tên, nhưng dù thế nào Sài Gòn vẫn là Sài Gòn. Nhiều người thành danh từ mảnh đất này. Sài Gòn nhớ không hết, nhưng mấy ai nhớ đến chút tình của Sài Gòn ? May ra những người xa Sài Gòn còn chút gì nhức nhối. Tôi có người bạn Bắc kỳ chín nút, xa Việt Nam cũng gần 40 năm. Tên này một đi không trở lại, vừa rồi phone về nói chuyện lăn tăn, rồi chợt hỏi: “Sài Gòn còn mưa không?” – “Đang mưa”. Đầu phone bên kia thở dài: “Tao nhớ Sài Gòn chết… mẹ!” Sài Gòn nay buồn mai quên, nhưng cũng có nỗi buồn chẳng dễ gì quên.

Mới đây đi trong con hẻm lầy lội ở Khánh Hội, chợt nghe bài Kiếp nghèo vọng ra từ quán cóc ven đường. Tôi ghé vào gọi ly càphê. Giọng Thanh Thuý sao da diết quá: “Thương cho kiếp sống tha hương, thân gầy gò gởi theo gió sương…” Chủ quán, ngoài 60 cầm chồng báo cũ thẩy nhẹ lên bàn “Thầy Hai đọc báo…” Hai tiếng “thầy Hai” nghe quen quen… Tự nhiên tôi thấy Sài Gòn như máu chảy từ tâm, Sài Gòn bao dung. Tôi chợt hiểu ra, mình đã là người Sài Gòn từ thuở bào thai rồi, cần gì xin nhập tịch.”

MỘT THỜI SÀI GÒN

SÀIGÒN TRĂM NHỚ CHẲNG QUÊN :

  

SÀIGÒN TRĂM NHỚ CHẲNG QUÊN :

Sài Gòn luôn là mảnh đất đặc biệt mà đối với ai đã có dịp sống một thời gian tại mảnh đất này sẽ cảm thấy được nỗi nhớ khôn nguôi chôn chặt ở đáy lòng khi rời đi.

- THỜI TIẾT :

“Thời tiết Sài Gòn cũng như con gái Sài Gòn vậy, mưa nắng thất thường!”. 

Đó là câu cửa miệng quen thuộc của những ai sống lâu năm ở Sài Gòn nói với nhau hay chỉ đơn giản là nói với một người bạn, vừa gặp mặt. Nhiều khi bạn đang mải mê suy nghĩ thì một cơn mưa bất chợt đổ xuống, sau đó trời lại hửng nắng như chưa hề có mưa, là điều vốn không lạ ở Sài Gòn.

Mưa nắng Sài Gòn thất thường như tính nết người con gái tuổi mới lớn, nhanh đến nhanh đi, vội vã để rồi chợt nhớ mong manh, dịu dàng tha thiết nhưng cũng thật đáng yêu.

Mưa Sài Gòn thường đột ngột, nặng hạt và rất nhanh. Vừa nắng đó, nắng gay gắt nhưng chỉ vài phút sau trời dịu lại, ầm ì vài tiếng sấm rồi mưa.

Mưa rơi từng hạt thành những sợi dài in trên ngọn đèn, đường phố ướt sũng ngập nước trong mưa.

Sài Gòn chỉ có hai mùa mưa nắng rõ rệt, không có khoảng thời gian chuyển mùa như miền Bắc hay miền Trung. Nắng ban mai còn vương hơi sương lành lạnh từ kênh rạch, sông ngòi. Cơn gió thoảng qua cũng làm thấy sắc se một nỗi nhớ.

Sài Gòn nắng, Sài Gòn mưa giữa ồn ào của cuộc sống bon chen chốn đô thành, giữa công việc ngập đầu, của nhịp sống bộn bề. giữa những đông vui, tấp nập ấy ta không còn cảm giác cô đơn, lạc lõng dù chỉ có một mình.

Cần một bờ vai nương tựa, ta thấy mình vẫn còn đủ mạnh mẽ, vững vàng bước đi đến tận cùng ước mơ của mình. Nắng đến mưa đi, ngày lại hiện hiện ngoài ô cửa nhỏ, nhành lan vẫn tốt tươi, bốn mùa đơm bông, hương đưa thoang thoảng, ngọt ngào.

Trưa Sài Gòn. Có một thành phố một màu vàng nắng chói chang nhưng nắng Sài Gòn dịu dàng hơn rất nhiều. một ly chè, một ly kem, một ly trà đá mát lạnh làm tan cơn khát và xua đi giọt mồ hôi còn vương trên má. Trưa nắng ta cũng có thể la cà trong siêu thi để mua sắm, vào nhà sách đọc thỏa thích những cuốn sách hay.

Rồi chiều về, Sài Gòn sau những cơn mưa bất chợt, ta thấy cái lạnh của sương đêm bình yên, tĩnh lặng của thành phố cả một ngày ồn ào, náo nhiệt. Thật thú vị nếu cùng bạn bè ngồi quán café gọi một ly café rồi ngồi bên cửa sổ hít hà hương thơm café rồi ngắm phố phường vội vã trong cơn mưa, cảm giác thật nhẹ nhàng, yên ổn trong khoảng không tĩnh lặng, bất chợt vang lên bài hát: 

" Sài Gòn nắng không đổ lửa, chỉ làm đổ chút mồ hôi, giọt mồ hôi long lanh mằn mặn thấm đẫm mùi người càng nhớ nhau thêm…”.

Từng dòng người xe cộ cứ mải miết ngược xuôi.

Có những đêm Sài Gòn mưa, khuya giật mình thức giấc, nghe tiếng mưa dội trên mái nhà, xen kẽ là nhịp tiếng đồng hồ tích tắc, buông rơi lảnh lót tiếng rao hàng đêm khuya, một tô hủ tíu bán dạo, một trái bắp nóng hổi, hay một củ khoai lang nướng còn ấm trên tay, ta thấy lòng mình dâng lên những hạnh phúc.

Sài Gòn nắng, Sài Gòn mưa, những khúc biến tấu nhịp nhàng của bốn mùa trong một ngày thật là tuyệt duyệt, gắn bó, mưu sinh với mảnh đất này, ta cảm nhận nơi đây là quê hương thứ hai. Tình yêu Sài Gòn trong ta một tình yêu nhẹ nhàng và sâu lắng.

Sài Gòn - những ngày không nắng, không mưa, không vướng bận một tạp âm nào nhẹ nhàng, thênh thang đến lạ. Đi bộ dọc theo con đường trở về nhà, không vội vàng, chẳng bận tâm điều gì, cứ thả hồn theo từng bước chân. Dừng lại ở một quán hủ tiếu đầu xóm trọ :

 "Chú ơi, hủ tiếu khô bò viên nhé!". 

Vẫn như thường lệ, gọi tô hủ tiếu, ngồi vào bàn, loay hoay tìm ớt, tìm chanh, tìm đũa, tìm nước chấm chất đầy cả bàn mới an tâm mà ngồi đợi. Chú mang vội tô hủ tiếu, nở nụ cười như một thói quen. Không buồn, không vui nhưng trong lòng bỗng thấy bình yên.

Sài Gòn - những ngày vào hè, nóng không tưởng, mọi người ra đường không quên bao tay, bao chân, khẩu trang kín mặt để chống chọi với thời tiết bức bối này. Vẫn con đường từ trường về nhà, vẫn những suy nghĩ vu vơ lướt qua, nhưng hôm nay bước chân có phần nhanh hơn vì trời nắng nóng. Đến xóm trọ, chào bà ngoại bán nước đầu ngõ, bà cười và nói :

"Nắng nóng quá ha con".

 Mình cười chạy vội về nhà.

Sài Gòn - những ngày vào mùa mưa, những cơn mưa bất chợt ập xuống mà chẳng báo trước, cái không khí ẩm ướt làm con người cũng cảm thấy không mấy thoải mái, nhất là khi ở trên lớp và tội nghiệp đống quần áo vừa mới phơi. 

Tan học, con bạn gọi với theo :

"Tao cho quá giang về nè", đến đầu ngõ, chạy vội vào trọ, cô bán bún trong xóm cười và nói :

"Mùa mưa rồi, nhớ mang theo áo mưa đi con".

Mình mỉm cười và đi vào trọ, cô chủ trọ vừa thấy đã bảo :

"Cô lấy giúp quần áo cho con rồi nhé!". 

Mình nhìn cô cười và cảm ơn. Hóa ra, Sài Gòn những ngày mưa cũng không khó chịu đến mức như tưởng tượng, thời tiết ấy có thất thường thì đã có lòng người xoa diu.

Sài Gòn - những tối học về trễ, phố lên đèn, dòng người có phần tấp nập hơn. Tiếng rú ga, tiếng nhạc vang ra từ một quán nước nào đó. Vẫn con đường từ trường về nhà, vẫn những ngóc ngách, ngõ hẻm, vừa đi vừa hát vu vơ bản tình ca. Ghé lại quán nhỏ ven đường :

"Cô ơi, con ổ bánh mì nha!".

Mình đưa tờ 500k, cô nhìn và bảo :

"Cô không có tiền thối, thôi mai con ghé lại đưa cô cũng được." 

Mình kiểu vừa sốc vừa ngẩn ngơ 2, 3 giây và nói :

"Cô ơi, không sao chứ? Vậy mai con quay lại đưa cô nhé!" 

"Không sao con ơi, có gì đâu " - cô cười. 

Quãng đường còn lại về nhà, mình cứ suy nghĩ mãi, ở một nơi, chẳng có chút niềm tin này, ở nơi, ai ai cũng nhìn nhau bằng ánh mắt dè chừng, vẫn còn những con người đặt niềm tin cho bạn!.

Sài Gòn - những ngày buồn đến nao lòng. Bà ngoại chung khu trọ, hôm trước khi về tết, thấy mình xách ba lô bà còn nói ;

"Về tết vui nha", hôm nay vào lại, bà đã không còn nữa... 

Hôm nào mình mặc áo dài đi về, bà cũng chọc :

"Cô giáo về rồi kìa", còn mình gặp cũng hỏi thăm bà vài câu. Khu trọ, ngày nào đi đi về về cũng thấy bà ngồi trước ngõ, hôm nay vắng quá! Vốn chẳng phải người thân, ruột thịt, nhưng những con người chan hòa, trìu mến ấy hóa ra lại thành người ta thương...

Sài Gòn - những ngày hiền hòa, dễ chịu nhưng lòng người lại chùng xuống, đầy gợn sóng. Một người chị quen thân nhắn tin :

"Đầu tháng 4 chị bay, nhớ ra tiễn chị nhé!". 

Tự nhiên bất giác giật mình, cũng chẳng phải đêm ngày kề bên nhau nhưng cái cảm giác một phương trời khác khiến mình suy nghĩ.

Nhớ hồi ấy, chị vui vẻ, mình hồn nhiên, đôi khi lại hẹn hò ăn uống. Chưa bao giờ nghĩ tương lai xoay chuyển nhiều đến mức khó tin như vậy. Chị đón một tương lai mới ở xứ người xa lạ, mình bước những bước rất nặng, rất thấm vào tương lai cũng chẳng mấy quen thuộc. 

Hóa ra, tất cả đều trưởng thành rồi!.

Sài Gòn với những điều tưởng chừng giản đơn ấy lại in hằn sâu sắc vào trái tim ta, không phô trương, không hoa mỹ nhưng đầy chân thành và mộc mạc. 

Đừng trách Sài Gòn vô tâm, thiếu tình người, chỉ là chính bản thân mình chưa đủ bình yên để cảm nhận trọn vẹn. 

Những nỗi buồn, những giọt nước mắt, những kiếp người, những mảnh đời cứ đến đây Sài Gòn ôm trọn yêu thương hết. 

Một Sài Gòn bao dung như thế,vì cớ gì ta lại không yêu !!! 

Nguồn saigoncogivui 

SÀI GÒN NGÕ NGÁCH MỘT THỜI CÀ PHÊ DĨA…

 

SÀI GÒN NGÕ NGÁCH MỘT THỜI CÀ PHÊ DĨA…

Từ Kế Tường

Hồi đó khu vực Chợ Cũ đường Hàm Nghi Q1 có nhiều quán cà phê, hủ tíu của người Tàu, có cả tiệm ăn cao lầu và từng nổi danh với thương hiệu “Cao lầu Chợ Cũ”. Nhưng đặc điểm trở thành dấu ấn đối với kỷ niệm một thời tuổi thơ của tôi là những quán cà phê, hủ tíu khu Chợ Cũ có hình ảnh ông chủ quán người Tàu mặc áo thun trắng ngả màu cháo lòng ngồi sau cái quầy gỗ ánh lên màu thời gian với bàn tính khua lạch cạch để tính tiền và ông “Phổ ky” tức phục vụ bàn cũng áo thun màu cháo lòng, quần tây xắn ống thấp, ống cao vai vắt cái khăn lau bàn lăn xăn chạy tới chạy lui phục vụ khách.

Mỗi khi có khách bước vào, ông “Phổ ky” xăn cái chạy tới, việc đầu tiên là rút cái khăn cáu bẩn trên vai xuống, lau sơ mặt bàn vốn đã thấm ướt dầu mỡ như là một thủ tục đầu tiên, sau đó mới hỏi khách dùng gì bằng thứ tiếng việt lơ lớ.

Khách vào quán cà phê khu vực Chợ Cũ hầu hết là công chức, thợ thuyền, người đạp xích lô, bác đánh xe ngựa. Ông “phổ ky” cứ nhìn trang phục, tác phong của khách mà xưng hô, đặc biệt với khách công chức ông ta thường gọi bằng “thầy hai, thầy ba”với vẻ trân trọng. Còn khách uống cà phê sáng hồi đó thích uống cà phê dĩa, cà phê dĩa là một ly “xây chừng” nóng, bốc khói được pha bằng vợt, hay vớ khi mang ra cà phê vẫn đựng trong ly “xây chừng” đặt trên một cái dĩa nhỏ, nhưng sau đó khách đổ cà phê ra dĩa và sì sụp húp nên trở thành… cà phê dĩa.

Thuở nhỏ đi học, hôm nào trong túi rủng rỉnh tiền tôi mới vào quán cà phê, hủ tíu khu Chợ Cũ để ăn hủ tíu hoặc bánh mì xíu mại, còn cà phê thì không biết uống, nhưng tôi lại thích ngồi nhìn mấy ông khách “bình dân” ngồi rút hai chân trên ghế theo kiểu “nước lụt”, sì sụp thổi, húp cà phê trong dĩa trông thật “ngon mắt” và mùi cà phê nóng bay thơm lựng trong không gian ngôi quán luôn ồn ào đủ mọi thứ chuyện trên trời dưới đất của các ông thực khách đủ mọi thành phần.

Dân cố cựu ở Sài Gòn đều biết khu Chợ Cũ và chắc chắn đều đã từng tới uống cà phê đĩa, ăn hủ tíu, bánh mì xíu mại ở đây. Ngoài cà phê dĩa, bánh mì xíu mại, bánh bao ở đây cũng rất ngon, nhất là món xíu mại có mùi vị rất đặc trưng, cục xíu mại tròn tròn màu trắng gợn, lẩn với những viên thịt heo bầm màu hồng nhạt, chỉ to bằng mấy ngón tay chụm lại được đựng trong cái dĩa bằng sành màu gan gà nhỏ xíu ăn với bánh mì hoặc cho thêm vào tô hủ tíu… ngon tuyệt cho tới bây giờ tôi vẫn chưa thấy có món xíu mại nào thay thế được món xíu mại Chơ Cũ.

Đối với dân vãng lai, từ miền Nam kỳ Lục tỉnh lên hay từ miền Trung vào thì lại thích món cao lầu Chợ Cũ hoặc cơm thố Chợ Cũ. Tôi còn nhớ quán cơm thố nổi tiếng khu Chợ Cũ nằm chếch ở góc ngã ba Hàm Nghi và con đường nhỏ rẽ vào Chợ Cũ, đó là một ngôi nhà hai tầng lầu cũ kỹ giống y như những ngôi nhà lầu khác nằm trong phố có nhiều người Tàu này.

Quán lúc nào cũng đông khách, những cái thổ bằng sành có hoa văn màu xanh, trong lèn chặt cơm dẻo, nóng bốc khói và bay mùi thơm hấp dẫn ăn với canh cải bẹ xanh, cá kho khô… Sau năm 1975 quán cơm thố này vẫn còn bán một thời gian, bẵng một lúc không tới khu Chợ Cũ, một hôm tôi đi ngang không còn thấy quán cơm thố ấy nữa. Ông chủ quan cơm thố ấy đi về đâu, hay đổi nghề, không ai biết.

Rồi thời gian sau, qua thông tin của một người bạn cho biết “Quán cơm thố” trong kỷ niệm tuổi thơ của tôi vẫn còn, nằm ngay vị trí cũ nhưng chủ quán là thế hệ sau của ông chủ bán ngày trước.

Điều này thì đúng thôi vì thời gian đã qua mấy chục năm, hơn nửa đời người, cũng giống như quán cơm “Bà Cả Đọi” nằm trong con hẻm nhỏ ở đường Nguyễn Huệ Q1. Vấn đề là con cháu của chủ quán ngày xưa chế biến thức ăn không còn hương vị xưa, đã đánh mất “cái hồn” của ký ức giống như đánh mất cái hồn của “Ngõ ngách Sài Gòn”. Đây cũng là thứ “đặc sản” không thể thay thế.

Từ Kế Tường

SÀGÒN XƯA - Sài Gòn Niềm Nhớ Không Nguôi

 

Nhữnghình ảnh thân yêu của Sài Gòn giờ không còn nữa khiến bao nỗi thương nhớ không nguôi về những kỷ niệm êm đẹp thời xa xưa được diễn tả qua bài thơtôi sáng tác sau đây.

Nguyễn Duy Phước biên soạn

Nguồn gốc ý nghĩa tên gọi 10 địa danh nổi tiếng ở Sài Gòn  <<<<<<

Vì sao nói “Ăn quận 5, nằm quận 3, xa hoa quận 1, 

Trấn Lột Quận 4" ?

<<<<<<

Những thương hiệu "Khét Tiếng" Sài Gòn trước 1975<<<<<<

"TÊN ĐƯỜNG SÀI GÒN TRƯỚC 75" RẤT TINH Ý, KHÔNG PHẢI  <<<<<<

Uống CÀ PHÊ VỢT - "CÀ PHÊ KHO" NGÀY XƯA...! (Đ.Văn)

Ngày Xưa, Vào Những Thập Niên 1960-1970.

       Tôi thấy các tiệm nước thường pha cà phê bằng cách cho cà phê vào cái vợt vải với một liều lượng nhất định. Sau đó, nhúng ngập cái vợt vào cái ấm nhôm cao hay cái bình sắc thuốc bằng sành để cà phê ra chất. Khi khách gọi, chủ rót ra từ cái vòi của bình...và pha chế tuỳ theo “gu” của khách...

- Cà phê đen thường đổ vào cái ly “xây chừng”.

- Cà phê đá thì đổ vào cái ly ốm và cao hơn.

- Cà phê sữa thì cũng cho vào ly “Xây chừng”: sữa ít cà phê nhiều.

- “Bạc xĩu” thì sữa nhiều cà phê ít.

       Tất cả ly đều trong cái “chén đá” có đổ thêm nước sôi để giữ cho hương vị và giữ độ nóng, cái dĩa sành nhỏ kê phía dưới cái chén...

* Người uống cà phê đen thường ngửi cái mùi thơm trước rồi hớp nhẹ để thưởng thức...!

Cũng có người có cái thú, đổ chút ít ra dĩa, thổi cho nguội bớt rồi hớp...!

*Có khi ly cà phê sữa nóng đem ra, khách nhúng cái bánh “giò cháo quẩy” vào vừa ăn vừa uống...

*Chủ quán nước thường lấy muỗng cho thêm chút bơ (beurre) phải là hiệu “Bretel” để tăng thơm cái thơm, cái béo cho ly cà phê của khách...!

*Ngày xưa đi uống cà phê là để cùng nhau trò chuyện thời sự, trên “trên trời dưới đất”, rồi chuyện linh tinh..., họ ghiền cà phê, ghiền luôn quán quen, cả chỗ ngồi, cùng mấy người thường ngồi chung bàn...

*Ngày nay, cách pha cà phê cũng khác nhiều: bằng máy xay, thức uống đủ tên gọi, phong phú hơn xưa nhiều...

       Nhưng âm thanh rộn rã của “chiến hữu chung bàn”, kể cả “hàng xóm gần bàn” cũng vắng lặng hơn...!

       Bởi khi ngồi vào ghế, gọi nước uống thì trên tay đã có cái xì-mát-phôn (Smartphone) và bắt đầu “cặm cụi” làm việc...

Theo tôi: Ngồi uống cà phê Xưa ngon, vui và thích hơn cà phê Nay...!

TRUC DINH

Những cây cầu nổi tiếng ở Sài Gòn trước năm 1975 | Ký Ức Sàigon<<<<<<

Ký Ức Về "XE LAM SÀI GÒN" Trước 1975 và chương trình <<<<<<

Tìm Lại Bến Tắm Ngựa Của Sài Gòn Xưa | Góc Hoài Niệm <<<<<<

Ký Ức "GÁNH HÀNG RONG" Một Thuở Trên Đường Phố "SÀI GÒN  <<<<<<

Cầu BÔNG | Đố ai biết tên "Bông" là gì ?<<<<<<

BÁNH-MÌ NGUYỄN NGỌ | Lại Nhớ Cái Mùi Bánh Mì Paté Gà <<<<<<

Sài Gòn Ơi, Em Còn Đó Hay Không!?

 

Sài Gòn Ơi, Em Còn Đó Hay Không!?

-Phạm Thiên Thu

Anh thương yêu,

Sáng nay thức dậy trời còn tối, không gian thật tĩnh lặng, em chợt thèm một ly café sữa nóng, đi thật nhẹ ra bếp, vì không chỉ cả khu phố, mà ngay cả mọi người trong nhà vẫn còn an giấc điệp, cho dù trong phòng má vẫn có chút tiếng động rù rì của TV chưa tắt, lấy chiếc ly thủy tinh có quai và rót vào đó chút sữa tươi vừa đủ, bỏ vào microwave, nhấn 2 phút cho sữa thật nóng, cho vào một gói café ginseng, và nếm một chút bột café hơi đăng đắng trước khi trút hết cả gói vào trong ly sữa, cái thói quen thích uống café nóng bằng ly thủy tinh của em không sao bỏ được (người ta chỉ uống đá mới dùng ly thủy tinh mà thôi, nhưng em không sao uống nổi trong cái ly sứ trắng đến lạnh lùng, dù rằng nó có sang hay đẹp cỡ nào chăng nữa).

Đưa ly café lên môi, em chợt nhớ vô cùng những ly café sữa nóng với chiếc bánh croissant mỗi sáng thứ bảy ở La Pagode ngày xưa ghê đi. Em có thói quen uống Café sữa tươi từ những ngày xa xưa đó, thật ra café sữa ở La Pagode nhiều người chê vì kiểu pha của nó, một ly café và một ly sữa tươi được đưa ra cho khách tự pha với mấy viên đường để riêng ngoài đĩa. Người VN thích uống café filtre với sữa đặc vì nó đậm đà hơn, nhưng em lại thích phong cách của La Pagode, và vì em thích uống thật nóng nên phải nhờ làm nóng lại sau khi pha chung café với sữa.

Anh thương yêu,

Chắc anh đang tự hỏi tại sao em lại nhắc đến La Pagode phải không, nó đâu còn nữa, chỉ còn lại chút ký ức trong lòng người Sài Gòn phải không anh.

Anh có biết là khi em tình cờ đi ngang qua góc đường Tự Do, em đã thấy mắt mình cay thật cay khi mình không còn được nhìn thấy hình ảnh thân yêu cũ của La Pagode, Xuân Thu, P***age Eden, bánh Givral, và cả bà cụ bán bún riêu ốc, giò heo ở mặt sau của thương xá (nhìn qua rạp Rex).

Em nhớ vô cùng những buổi trưa rời giảng đường Văn Khoa hay từ bên đại học Khoa Học ra La Pagode, bỏ những đồng xu vào máy và nhắm mắt lại, hít mùi thơm của Croissant mới ra lò và nghe France Gall, Silvie Vartan, Francoise Hardy hay Christophe , Adamo hát những bài nhạc Pháp mà mình yêu thích… Nhớ những buổi chiều rủ nhau vào hẻm Casino ăn bánh tôm chiên hay chả giò. Nhớ góc đường Pasteur với gỏi khô bò, bánh ướt nóng, bò bía, mì Hào Huê và ly nước mía Viễn Đông hay ly Café Liegoise ở quán kem Lan Phương. Nhớ cả đĩa chateubriand và ly cam vắt sang trọng của Cafeteria Rex mà lúc đó ít có cô cậu sinh viên nào dám bước chân vào vì e ngại căn bệnh “viêm màng túi” của thời học trò. Nhớ cả món hoành thánh của quán mì Kỳ Ký ở đường Võ Di Nguy (Sài Gòn), hoành thánh gói thịt bằm trộn cua biển ngon ơi là ngon, không biết anh còn nhớ không ??? Còn món bánh ngọt hay pâté chaud của Givral thì làm sao mà chê vào đâu được phải không anh ? À, anh còn nhớ món cà pháo dòn rụm ăn với canh cua rau đay, và cá chép chiên dòn của quán cơm Bà Cả Đọi chứ (em nghe nói bây giờ quán cơm Đồng Nhân gì gì đó là gốc của quán Bà Cả Đọi, nhưng em nghĩ là nói xạo để câu khách mà thôi, làm sao mà có được cái không khí của bữa cơm ngồi trên phản gỗ trải chiếu cùng nhau hít hà vì canh nóng với ớt cay được chứ), cả cái hẻm phía bên kia đường Nguyễn Huệ, sao mà món bún thịt nướng hấp dẫn thế không biết, giờ này ngồi đây mà em vẫn như hít được mùi thơm của thịt nạc dăm và thịt ba chỉ đang nhỏ mỡ xèo xèo xuống than hồng và món củ cải, carot chua chua ngọt ngọt với ớt bằm cay cay khiến người ta rỏ rãi nước miếng.

Trời ơi, cái Sài Gòn đó chắc chỉ còn sống riêng trong lòng em mà thôi, có còn đâu những hình ảnh cũ, cả con đường Gia Long xưa với hai hàng me trĩu quả, cùng những câu thơ anh Hải chép cho em, bài thơ anh ấy vừa sáng tác

Hôn rách mặt mà sao còn nghi ngại
Nhớ điên đầu sao cứ sợ chia tan
Mỗi lòng người một lý lẽ bất an
Mỗi cuộc chết có một hình thức khác
Mỗi đắm đuối có một mầm gian ác
Mỗi đời tình có một thú chia ly
Chiều nắng âm thầm chào biệt lũ lá me
Lá me nhỏ như nụ cười hai đứa, nhỏ
Tình cũng khó theo thời cơm áo khó
Ta dìu nhau đi dưới bóng nợ nần
Em bắt đầu thấy ân hận chưa em
Vì lỡ nói thương anh, cái thằng quanh năm túng thiếu
Ân hận có thì hãy nên ráng chịu
Hãy xem như cảnh ngộ đã lâu ngày
Như địa cầu không thể ngược vòng quay
Như Phật, Chúa phải gay go trước giờ lên ngôi Phật Chúa
Tình cũng khó theo thời cơm áo khó
Nên mới yêu mà cư xử rất vợ chồng
Rất thật tình khi lựa quán bình dân
Khi nói thẳng anh gọi café đen bởi hụt tiền uống café đá
… … …
(Hai hàng me ở đường Gia Long của Nguyễn Tất Nhiên)

Rồi không chỉ có vậy, Sài Gòn còn bao nhiêu là niềm nhớ trong chúng ta. Rạp Ciné Vĩnh Lợi (mà chỉ dám đi khi có đông bạn bè hay chí ít là đi với anh khi chúng ta bị hụt những bộ film chiếu ở Rex), cùng với quán bánh ngọt Thanh Bạch với nhiều món bánh hấp dẫn ở kế bên… Rồi cả rạp Ciné Lê Lợi ở đường Lê Thánh Tôn của chúng mình vào những hôm nghỉ giữa giờ học, buổi trưa chui vào đó tránh cái nóng nắng của Sài Gòn, sau đó ra đường Nguyễn An Ninh cạnh chợ Bến Thành để ăn bánh canh cua giò heo gánh, kế bến xe lam đi về Thủ Đức, uống thêm ly chanh muối của xe nước đặt trước khách sạn Mỹ Xuyên và dĩ nhiên là lên xe Lam về nhà sau khi đã thỏa mãn cái bao tử… Ý, chút xíu nữa thì lại quên xe bột chiên ở góc ngã sáu Phù Đổng Thiên Vương nữa chứ, bột chiên được đánh dẹp xuống và trút lên hai quả trứng gà và nắm hành lá xanh cùng với đu đủ sống bào sợi, tương ớt và ớt bằm đỏ au cùng với mùi mỡ chiên bánh thơm lừng thật khiến người ta không thể không nuốt nước miếng phải không anh. 

Sài Gòn còn có Café Brodard của anh nữa chứ, không nhắc thì anh lại “kiện cáo” em cho mà coi. Đã thế thì lại phải nhắc luôn nhà sách Khai Trí mà không tuần nào em lại không ghé qua ít nhất một lần, rồi nhà hàng Thanh Thế, nơi hẹn hò của giới văn nghệ sĩ Sài Gòn, mà hồi đó em và lũ bạn thỉnh thoảng ghé vào vì muốn nhìn mặt ca sĩ nào mình yêu thích coi thử “khuôn mặt thật ở ngoài đời ” thế nào, nhất là buổi trưa thì sẽ thấy ở đó nhiều khuôn mặt nghệ sĩ mà mình yêu thich lẫn không ưa, cũng chẳng vì đâu.

Ôi, còn bao nhiêu thứ phải nhớ của Sài Gòn nữa đây anh ??? Quán thạch chè Hiển Khánh ở gần rạp Casino Đa Kao cùng xe bò viên, với cơm thố trước rạp ciné đó anh có nhớ không, bây giờ hình như chỉ còn quán thạch chè Hiển Khánh gần chợ Bàn Cờ hay Vườn Chuối gì đó, hôm trước anh có hứa chở em tới đó ăn chè mà chưa thực hiện được, cho nợ đó nghen bạn hiền… Còn cả phở Quyền ở Phú Nhuận, phở Dậu ở hẻm 288 Công Lý, được mệnh danh là Phở Nguyễn Cao Kỳ (vì hồi đó ông “Râu Kẽm” này thường hay ăn ở đó) nhưng sao bây giờ em không còn nghe được cái vị ngon ngày xưa ở hai nơi này nữa, có lẽ bây giờ quán có hơi khang trang hơn nên cũng lạ lẫm hơn và ăn cũng không nghe ngon như ngày xưa, vì thế em cũng chẳng muốn nhớ hai địa điểm này nữa…

Anh thương yêu,

Mấy hôm nay tự dưng buồn quá đỗi, lúc nào em cũng có cái cảm giác cô đơn, trống vắng thế nào ấy, chẳng sao hiểu nổi, và dĩ nhiên là em muốn khóc vô cùng, có phải đó là dấu hiệu của tuổi già, và của một căn bệnh nào đó sắp xuất hiện hay không nữa, nhưng… hình như em cũng lờ mờ nhận ra một chút xáo trộn trong em là do tin tức về một Sài Gòn xưa của em đang hấp hối, chuẩn bị cho những khối béton cao tầng hiện đại nhưng quá ư xa lạ ngự trị ở những nơi chốn quen thuộc của Sài Gòn xưa. Crystal Palace chết đi em không có gì buồn tiếc dù ngày xưa có rất nhiều lần em cùng anh và lũ bạn ăn kem ở đó.

Nhưng với thương xá Tax bây giờ thì lại khác, khu vực quanh đó còn kéo theo bao nhiêu kỷ niệm của chúng mình, những lần tha thẩn từ P***age Eden qua công trường Lam Sơn, đi vòng quanh bồn phun nước, đứng trước tượng Thủy Quân Lục Chiến chụp hình và ngắm nghía thành phố, ngắm dòng người và xe cộ chạy quanh, nhìn tòa nhà Quốc Hội, rồi nắm tay nhau tung tăng vào thương xá Tax, leo lên chiếc thang cuốn đi lên rồi lại chạy qua thang đi xuống, giống như Phúc Thiên bây giờ mỗi khi đi vào Macy hay vào mall nào có thang cuốn cũng kéo em đi lên rồi đi xuống tới mấy lần mới chịu thôi. Em nhớ hôm anh đi bay về, ghé vào Văn Khoa đón em và chúng mình vào Pôle Nord ăn kem, ly kem có chút xíu, chẳng lẽ em lại đòi ăn thêm vài ly (vì em rất thích ăn kem mà), thế nên lần sau em nhất định không thèm ăn kem ở Pôle Nord nữa, ở Hội Việt Mỹ VAA kem còn ngon hơn và rẻ hơn nhiều, một ly kem ở Pôle Nord là em ăn được tới ba ly ở VAA (mà ở đây kem làm bằng nguyên liệu của Mỹ nên béo lắm, chả thế mà anh cứ nói em tròn như Babylac).

Thương xá Tax không chỉ với riêng em, mà còn với biết bao người sống ở Sài Gòn hay chỉ một lần dừng chân ghé thăm cũng không thể nào quên bởi tuổi đời của nó, và cũng bởi những mặt hàng được bày bán ở đó. Hàng mua ở Tax tự nó đã có một chút giá trị khác với hàng mua ở những nơi khác.

Nghe nói tháng mười này Tax sẽ bị xóa tên trên bản đồ Sài Gòn. Em bỗng dưng nghe lòng ngậm ngùi như thể đang nhìn thấy một người thân yêu của mình vừa bị bác sĩ kêu án tử vì căn bệnh ung thư ở giai đoạn cuối, sự sống chỉ đếm thoi thóp từng ngày, thậm chí từng giờ… Và em lại không được gặp mặt người thân yêu này lần cuối, em cứ tưởng tượng những nhát búa đập vào bờ tường của thương xá mà nghe lòng đau nhói, em quên, chắc đâu cần đập làm gì cho mệt công tốn sức anh nhỉ, kéo sập xuống và cho xe tới ủi là xong đời lão già Tax hơn trăm tuổi này rồi.

Không dưng trong đầu em cứ vang vang câu hát

Sài Gòn ơi, tôi đã mất người trong cuộc đời
Sài gòn ơi, tôi đã hết thời gian tuyệt vời
Giờ còn đây, những kỷ niệm sống trong tôi
… ... ...
(Sài Gòn Ơi Vĩnh Biệt – Nam Lộc)

Quả thật bây giờ Sài Gòn chỉ còn trong kỷ niệm, chỉ còn trong ký ức của Người Sài Gòn cũ, phải thế không anh ???

Buồn và buồn quá đi thôi…!

Phạm Thiên Thu

Ký Ức "BÁNH MÌ SÀI GÒN" Xưa Và Nay - Góc Hoài Niệm   <<<<<<

<<<<<<

Nguyễn Văn Bến Nghé

Tui rất thích cái tựa “Nguyễn Thị Sài Gòn”, tên một bài hát củanhạc sĩ nổi tiếng đấu tranh Việt Dzũng.

Nhưng ‘Thị’ là chữ lót của một người đàn bà, con gái; còn tui làđàn ông, con trai, tất chữ lót phải là Văn; nên tui tự đặt tên mình là: “NguyễnVăn Bến Nghé”.

Hai cái tên nầy chỉ đối nhau chan chát giữa ‘Thị’ và ‘Văn’. Còncái họ Nguyễn, người Việt mình nhiều vô số kể, nên mấy em Úc tóc vàng mỏ đỏ ởMelbourne nầy đây muốn dụ dỗ tui ‘tù ti tú tí’, bao giờ cũng gọi tui là “Mít-tờ(Mister) Nguyen!”

Còn Sài Gòn và Bến Nghé (là cái bến mà người ta thường cho trâu,bò ra tắm) chỉ là một mà thôi!

Sài đọc theo âm ‘Prei’, tiếng Khmer, nghĩa là rừng. Gòn là bônggòn. Như vậy Sài Gòn là Rừng cây bông gòn.

Ông bà mình hồi xưa từ miền Trung vào miền Nam khẩn hoang, đếnvùng đất mới nào, thấy có nhiều loại cây hơn chỗ khác thì lấy tên loại cây đó đặttên cho vùng đất mới.

Chính vì vậy mình mới có các địa danh dễ thương như: Gò Cây Mai,Gò Sao, Gò Cây Quéo và Gò Vấp…

Cây Da (miền Bắc gọi là Cây Ða) nổi tiếng với địa danh Cây DaXà. đường Da Bà Bầu… (Cây Da có nhà bà tên Bầu, chớ hổng phải da của bà đangmang bầu đâu nhe!) gần nhà ông Trường Kỳ nhạc trẻ…

Rồi Cây Ðiệp, Cây Gõ, Cây Vông… đến Chợ Vườn Chuối, Chợ Rẫy, ChợÐệm, Chợ Cây Ðiệp…

Kinh rạch cũng mang tên các loài cây như: Rạch Bàng, Rạch Chiếchay Hóc Môn (Rạch nước nhỏ có cây môn nước) hoặc Mười tám thôn Vườn Trầu, suốiLồ Ô (bà con với cây tre, cây trúc)

o O o

Nhà thơ Bùi Giáng có câu: “Hỏi rằng: người ở quê đâu? Thưa rằng:tôi ở rất lâu quê nhà!”

Mình đang ở Sài Gòn mà có người hỏi quê đâu? Sanh đẻ ở đây, lớnlên ở đây, mèo chuột gái gú ở đây, bị em yêu bắt làm tù binh, cũng ở đây! Rồiăn nhậu, tụ bè tụ đảng cũng ở đây thì hỏi quê đâu là sao hè?

Tui cũng ở Sài Gòn khá lâu đó chớ, dù không liên tục nhưng gộp lạitrước sau dẫu đứt khúc cũng khoảng 10 năm. Vậy mà hai thằng bạn nhậu nghe tuigáy te te là dân Sài Gòn mà quận Nhứt nữa, tụi nó cứ cười khằng khặc:“Ông chỉlà dân ở trọ đất Sài Gòn. Còn hai thằng tui là sanh đẻ ở Tân Ðịnh nè, là dânSài Gòn chánh gốc, có trích lục thế vì khai sanh đàng hoàng do Chánh lục bộ củaTòa án cấp.” 

Tuy nhiên hỏi phăng ngược lên đời trước nữa thì một đứa có ‘ThầyU’ đi tàu há mồm từ Bắc vào Nam, đứa còn lại có ‘Ba Mạ’ từ Huế, xứ thần kinh,bám xe lửa xuyên Việt vào tới Sài Gòn những năm 40.

Chính vì vậy mà hồi năm 1963, học Ðệ thất ở Petrus Ký, bạn cùnglớp tui không thấy thằng nào vỗ ngực xưng tên là ‘Made in Sài Gòn’ vì đứa nàocũng là dân tứ xứ.

Nhưng đến Sài Gòn là yêu Sài Gòn hè! Như ông nhạc sĩ Y Vân, sanhđẻ tại Hà Nội, vào Nam năm 1952, cũng khoái, nên la làng lên rằng: “Sài Gòn đẹplắm! Sài Gòn ơi!” La xong còn nhảy ‘twist’ nữa mới đã!

Rồi nhà thơ Nguyên Sa, cũng người Hà Nội, vào Nam rồi cũng cảm nắngSài Gòn.

“Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát/ Bởi vì em mặc áo lụa Hà Ðông

…Em chợt đến, chợt đi, anh vẫn biết/ Trời chợt mưa, chợt nắng chẳngvì đâu.”

Vâng! Nắng Sài Gòn kinh lắm nhứt là vào đầu mùa Hạ, tháng Sáu,tháng Bảy.

Nhưng được cái là: nắng sớm mưa chiều! Mới nắng đó rồi bất ngờTrời đế cho một trận mưa rào, ào ào ướt áo em yêu, ướt hết ráo cái áo dài củaem may bằng vải Tetoron trắng mỏng dính.

Nên mưa Sài Gòn, (không phải tui tửng tửng với thời tiết gìđâu), là tui che dù, mặc áo mưa, dù đang ở trong nhà tạnh ráo, tui cũng ráng bòra đường dòm, chắc bà con mình đã biết tại làm sao?

Rồi sau nầy mất nước làm thân lưu lạc, phiêu bạt quê người tới tậnMelbourne nầy đây tui vẫn tự nhận mình là người Sài Gòn hè!

Mà nó đâu có chịu nằm im, cứ nhúc nhích hoài, gợi nhớ… nhứt là mỗiđộ tháng Tư về.

Do đó khi ông Trịnh Công Sơn hỏi em yêu của ổng là: “Em còn nhớhay em đã quên?” (Thì tui thấy hỏi vậy là thừa!)

Ông nhạc sĩ nầy sợ em quên, nên nhắc nhỏ em là: “Nhớ Sài gòn mưarồi chợt nắng/ Nhớ phố xưa quen biết tên bàn chân? Nhớ đèn đường từng đêm thaothức…

…Nhớ đường dài qua cầu lại nối/ Nhớ những con sông nối hai dòngkênh / Nhớ ngựa thồ ngoại ô xa vắng…”

Tuy nhiên đang bùi ngùi thương nhớ Sài Gòn thì nhạc của ổng bỗngchuyển ‘ton’ một cách lãng xẹt hè: “Em ra đi nơi này vẫn thế… Thành phố vẫn cónhững ước mơ/ Vẫn sống thiết tha/ Vẫn lấp lánh hoa trên đường đi”

Ðang dịu dàng hỏi ‘ní’: “Có nhớ Sài Gòn không? Thì đàn đứt ngangcung, nổi khùng lên: “Em đi thì kệ em chớ! Sài Gòn vẫn thế, còn ngon hơn ngày hổngcó em!”

Tới đây là tui không đồng ý với ông nhạc sĩ (gió chiều nào chechiều đó) rồi đó nhe!

Một là Sài Gòn là thủ đô chớ không thành phố (?!)… gì ráo. Hailà: Bên cạnh một Sài Gòn hoa lệ với nhà cao tầng, trang phục hàng hiệu, xe cộsang trọng là một Sài Gòn lam lũ, nhọc nhằn của những gánh nặng trĩu trịt haivai của người bán hàng rong, của trẻ ăn xin, bán vé số, vất vả dãi nắng dầm mưavới hy vọng tối nay đi ngủ không phải với cái bụng đói meo.

Tui đi đã mấy chục năm mà chưa trở lại Sài Gòn, nhưng có nghenói Sài Gòn giờ là một rừng bê tông, cao ốc… Vì CS muốn Sài Gòn giống hịtSingapore.

Úy trời đất ơi! Học cái hay thì học. Học cái ngu thì học làm gì.

Lý Quang Diệu xây cái Singapore trên một làng chài hoang vắng.Còn Sài Gòn có một kiến trúc tuyệt vời đâu phải ai cũng có, người ta thèm muốnchết mà không có được… Sao cứ chơi ngu đập và đập?

Viện lý do quy hoạch như hạch, bèn chặt dãy cây dọc đại lộ NguyễnHuệ,  trên đường Cường Ðể, đốn ngã hàng cây cao trước Quốc Hội ngày xưa…

Thực dân Pháp dẫu xâm chiếm nước ta cũng không đến mức ngu xuẩnvà tàn nhẫn như vậy!

Năm 1862, sau khi chiếm Sài Gòn – Gia Ðịnh, Kiến trúc sưPháp đã thiết kế Sài Gòn là một thành phố Vườn, một Paris nhiệt đới! Sài Gòn cóSở Thú, Vườn Ông Thượng (vườn Bờ Rô hay công viên Tao Ðàn, cũng nó đó đa! )

Ai cũng biết là năm 1868, Tây cất Dinh Norodom cho Thống đốc NamKỳ.  “Vườn phía sau Dinh của quan lớn dân gọi là “Vườn Ông Thượng”

(Giữa vườn có một sân gạch, nên dân gọi là “Vườn Bờ Rô” (Préautiếng Pháp, là “sân lót gạch”).

o O o

Tía tui rất thích chụp hình. Hồi xưa Chủ Nhựt, Tía dắt Má và đámcon đi Sở Thú coi khỉ hay đi vườn Bờ Rô chụp hình….

Sau nầy xa quê, ngày anh em tui xúm lại làm đám giỗ Tía Má, đemnhững cái hình xưa cũ còn giữ trong album ra coi.

“Nè cái hình nầy là Má bồng thằng Phương. Tao với anh Nhiên mặcquần sọt mang giày săng đan, đầu chải bảy ba. Còn con Phượng, (em gái kế tui).thì mặc áo đầm tóc quăn (uốn tóc), thoa son môi của Má, vì Ba muốn làm đẹp chođứa con gái của mình.

Còn thằng Quân trong hình, sao mầy lại khóc?” Thì thằng em tuicười khè khè nói: “Tại lúc đó tui khát nước… mía! He he!”

o O o

Nhớ Sài Gòn! Nhớ Bến Nghé! Nhớ nhà thơ Nguyễn Ðình Chiểu trongbài thơ ‘Chạy Giặc’ “Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây/ Một bàn cờ thế phút satay? Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy/ Mất ổ đàn chim dáo dác bay/ Bến Nghé của tiềntan bọt nước/ Ðồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây…”

Và tui cũng tự hỏi SàiGòn, Bến Nghé bị CS làm cho tanh bành tí bị như thế nầy mà: “Hỏi trang dẹp loạnrày đâu vắng/ Nỡ để dân đen mắc nạn này?”

Ðoàn Xuân Thu

Ngày tết của người dân Sài Gòn trước 1975 #tet #tetnguyendan <<<<<<

Ngày tết của người dân Sài Gòn trước 1975 #tet #tetnguyendan <<<<<<

Nhạc xưa lính 1975 đặc biệt - CẢM ƠN, XUÂN NÀY CON VỀ MẸ Ở ĐÂU - Rumba Nhạc Lính Tuyển Chọn Bất Hủ<<<<<<

Những Bài Nhạc Xuân Xưa Hay Nhất  <<<<<<

Thương xá Tax tòa nhà có lịch sử 130 năm

Những dấu tích còn sót lại của một trung tâm thương mại sầm uất và lâu đời nhất Sài Gòn. 

Nghe tin Thương xá Tax bị đập bỏ, nhiều người dân rất buồn, và đã ghé qua nhìn ngắm tòa nhà trước khi nơi đây bị “xóa sổ” và chỉ còn trong ký ức của người dân Sài thành.

Tiệm ăn nổi tiếng ngày xưa ở Sài Gòn

Theo Vương Hồng Sển trong Sài Gòn Tạp Pín Lù, quán cháo cá này của người Tàu, gốc Quảng Ðông, “cha truyền con nối suốt bốn năm thế hệ, trót trăm năm chớ không phải chơi… ”.

Cháo tại đây nấu bằng gạo tấm hầm với cá, xương heo và thịt tôm hùm để thành một thứ hồ sền sệt khiến “người đau mới mạnh dùng không sợ trúng thực, người mệt mỏi ăn vào cảm thấy nhẹ bụng, mau tiêu".

Tô cháo cá Chợ Cũ quả là một ‘tô thuốc tráng thần’… Cháo nóng hổi bốc hơi nghi ngút. Vừa thổi vừa húp xì xụp mới thấy được cái thú vị của món cháo cá Chợ Cũ. Thịt cá giòn, thơm, lẫn lộn hương vị của hành, tiêu, gừng và có thể ăn với “dầu cháo quẩy”. Thú thật, tôi là người thích thịt hơn cá nhưng thỉnh thoảng được thưởng thức món cháo cá vẫn thấy ngon đến toát mồ hôi! Tại đây có Tiệm Cơm Tàu bán Cơm Thố nổi tiếng.

Dọc đường Trần Hưng Ðạo nối với đường Marins (Ðồng Khánh) thuộc địa phận quận 5 có những nhà hàng, tửu lầu nổi tiếng một thời như Arc-en-Ciel, Ðồng Khánh, Á Ðông, Bát Ðạt.

Theo tôi, Chợ Lớn nổi tiếng hơn cả là đường Lacaze mà người Việt hay gọi trại là La Cai, tức đường Nguyễn Tri Phương sau này. Khu La Cai có mì vịt tiềm hầm thuốc bắc, một trong những món “tủ” của người Tàu.

Bên cạnh đó còn có những tiệm hủ tiếu mang tên Mỹ Tiên, Cả Cần và tiệm bánh bao Bà Năm Sa Ðéc.

Ðêm đến có các quán sò huyết dọc theo lề đường. Khách bình dân ngồi ăn nhậu thoải mái giữa dòng xe cộ ồn ào bên ánh đèn nê-ông từ các nhà hàng, vũ trường sang trọng của Chợ Lớn “by night”. 

Kết

Thôi thì đời người có lúc hưng lúc tàn, cũng như vận nước có khi thịnh khi suy. Viết lại món ngon Sài Gòn chỉ để thỏa mãn kiểu “ăn hàm thụ” như đã nói ở trên. Giờ có cho ăn thực thụ chắc cũng chẳng thấy ngon như thời còn trai trẻ.

Tất cả bây giờ chỉ còn là hoài niệm..

Nguyễn Như Thành

GIANG HỒ SÀI GÒN. Tập 01. Tác giả: NV. Vũ Quang Hùng. Người đọc: Thái Hoàng Phi  <<<<<<

21 Nhạc Giáng Sinh Xưa Vol 2 Giáng Sinh Và Tình Yêu Thu Âm Trước 1975<<<<<<

Sài Gòn, Một Thời Của Một Đời 

       Có nhiều bài thơ về Sài Gòn. Thành phố ấy, với nhiều người, là thánh địa của kỷ niệm.

Với Nguyên Sa, là Tám Phố Sài Gòn, là “Sài Gòn đi rất chậm buổi chiều”, là “Sài Gòn phóng Solex rất nhanh" "Sài Gòn ngồi thư viện rất ngoan" là “Sài Gòn tối đi học một mình", là "Sài Gòn cười đôi môi rất tròn”, là “Sài Gòn gối đầu trên cánh tay”..

Với Quách Thoại buổi sáng, là “sáng nay tôi bước ra giữa thị thành/để nghe phố nói nỗi niềm mới lạ/tiếng xe tiếng còi tôi nghe đường xá / cả âm thanh của cuộc sống mọi người/ một nụ cười chạy ẩn giữa môi tươi/trên tim nóng trong linh hồn tất cả /..”

Với Trần Dạ Từ là buổi trưa, về Thị Nghè: "vẫn một mặt trời trên mỗi chúng ta/ và mỗi chúng ta trên một bóng hình/tôi vô giác như mặt đường nhựa ẩm/trũng nỗi sầu đau náo nức lưu thông/mùa hạ đi qua tựa hồ giấc mộng/ tôi chạy điên trong một bánh xe tròn / và đứa trẻ hít còi người đàn bà bước xuống/ ôi chiếc cầu , ôi sở thú. ôi giòng sông/..”

Với Cung Trầm Tưởng, là mưa, là “mưa rơi đêm lạnh Sài Gòn/mưa hay trời khóc đêm tròn tuổi tôi/ mưa hay trời cũng thế thôi/ đời nay biển lạnh mai bồi đất hoang/..”

Với Luân Hoán, là ngồi quán, là “ngồi La Pagode ngắm người/thấy em nhức nhối nói cười lượn qua/mini-jupe trắng nõn nà/vàng thu gió lộng chiều sa gót giày/ ngẩn theo tóc, tuyệt vời bay/ hồn thơ thức mộng trọn ngày bình yên/”.

Với Bùi Chí Vinh, là ngày bãi trường mùa hạ “những chiếc giỏ xe chở đầy hoa phượng/ em chở mùa hè của tôi đi đâu/ chùm phượng vĩ là tuổi tôi mười tám / tuổi thơ ngây khờ dại mối tình đầu..”..

       Và với nhiều thi sĩ khác, Sài Gòn là phố cây xanh, là đêm cúp điện, là chiều mưa giọt, là trưa nắng đỏ. Ôi Sài Gòn, của cõi thơ không cùng, của những chân trời thi ca bao la, của những trái tim lúc nào cũng dồn dập nhịp thở của tháng ngày tuy náo động nhưng chẳng thể nào quên.
       Với riêng tôi, Sài Gòn là muôn vàn kỷ niệm. Là những con đường quen thân, nhắc lại một thuở ấu thời. Là ngôi trường Chu Văn An, nơi tôi miệt mài suốt bảy năm Trung học. Là trường Khoa Học, là trường Luật trước khi vào lính. Là cổng Phi Long vào phi trường Tân Sơm Nhứt khi vừa nhập ngũ. Là những mơ mộng tuổi trẻ, lúc vừa bước vào đời sống quân đội trong một đất nước đang trong tình trạng chiến tranh.

       Buổi trưa, nằm dài trên sân cỏ mượt nhìn lên nóc nhà thờ Ngã Sáu, dưới bóng cây dầu cao vút, nghĩ về tương lai nhìn theo những sợi mây bay qua. Nghe xôn xao trong lòng những sợi nắng lung linh. Ôi, thuở còn đi học, mấy ai tiên đoán được số mệnh mình. Mây bay đi, như đời trôi qua.

“nằm trên cỏ nhìn trời cao
lung linh sợi nắng thuở nào phai phai
nhìn tượng Chúa dưới tàng cây
giơ vai chĩu nặng tháng ngày chiến tranh

mùa hạ mấy bước đi quanh
cổng trường đóng những đoạn đành thế thôi
ngày mai đi bốn phương trời
mây phiêu lãng chợt thương đời phù du..”

       Sài Gòn những mùa thu. Có những con đường xôn xao áo lụa. Có những buổi tan học nhìn tà áo trắng mà mơ ước vu vơ. Để đêm về, trên trang vở học trò, vẽ bâng quơ đôi mắt ai, mái tóc ai:

“Thành phố ấy, xôn xao tà áo trắng
nắng hanh vàng trải lụa những mùa thu
guốc chân sáo để hồn ai ngơ ngẩn
bước mênh mang nghe quẩn sợi sương mù

mây vào áo lồng lộng bay chiều gió
lụa trắng trong e ấp buổi hẹn hò
sợi mi cong tưởng chập chờn ngực thở
tóc ai buông dài xõa những câu thơ

Thành phố ấy, mấy ngã tư đèn đỏ
Ai chờ ai khi kẻng đánh tan trường
Bài thơ trao còn nguyên trong cuốn vở
Thuở ngại ngùng lần bước đến yêu thương..”

       Sài Gòn của một thời mặc áo lính. Khi ở xứ biên trấn xa xôi, nhớ về thành phố với người thương, với phố quen, trên máy bay lượn vòng thành phố, nghe như mình đã trở về quê hương mình. Khi đổi về đơn vị ở phi trường Biên Hòa, mỗi buổi sáng tinh sương ghé phở Tàu Bay, ăn tô phở đầu ngày trong cái không khí trong veo buổi sớm, nay nhớ lại còn trong dư vị miếng ăn ngon của một thời tuổi trẻ.

       Năm 1968, lệnh tổng động viên nên vào lính nhập khoá với những người cùng trang lứa. Lúc ấy, với hăng hái của người nhập cuộc, hiểu được bổn phận của một công dân thi hành nghĩa vụ quân sự với đất nước. Lúc ấy, mắt trong veo và tâm hồn như tờ giấy trắng:

"Bọn ta ba trăm thằng tuổi trẻ
Chọn không gian tổ quốc mênh mông
Mắt sáng môi tươi như tranh vẽ
Vào lửa binh không chút nao lòng

Chia sẻ với nhau thời bão gió
Đời muôn nhánh rẽ ngược xuôi nguồn
Cánh chim phiêu bạc ngàn cổ độ
Tử sinh ai luận chuyện mất còn?

Ngồi uống cùng nhau các hảo hán
Tưởng ngày xưa rượu tiễn lên đường
Sách vở giảng đường thành dĩ vãng
Những chàng trai dệt mộng muôn phương..”

       Rồi, vận nước đến thời, gia đình ly tán, đi vào trại tù, nếm đủ những cay đắng của đời cải tạo. Khi trở về, Sài Gòn, cảnh vẫn cũ nhưng người xưa đã khác. Như Từ Thức về trần, cả một thế thời thay đổi. Người về, từ trại tù nhỏ sang qua nhà giam lớn, vẫn những con mắt công an cú vọ rập rình, vẫn những lý lịch trích dọc, trích ngang đeo đuổi. Tạm trú, tạm ngụ, ở chính ngôi nhà của mình. Nơi sẽ định cư của những người tù cải tạo, là những vùng kinh tế mới xa xăm, những nơi chốn đầy ải của ngày tuyệt lộ. Trở về xóm cũ, làm người lạ mặt:

“Đỏ bầm mặt nhựt cơn mê
lạnh tanh khuôn mắt người về dửng dưng
vào ra lối rẽ ngập ngừng
mấy năm sao lạ, nỗi mừng chợt xa

cầu thang quẩn dấu chân qua
đời như hạt nước mưa sa bóng chiều
từ rừng máu giọt gót xiêu
thảm thương phố cũ nắng thiêu mộng người

đỏ bầm ánh điện đường soi
cây nhân sinh chợt nẩy chồi cuồng điên
nhìn soi mói nụ cười đen
mắt hằn dấu đóng chao nghiêng một ngày.”

Về trình diện công an khu vực, nhìn nụ cười gằn vừa mỉa mai vừa soi mói, nhìn đôi mắt cú đóng dấu vào một ngày thất thế của người bại binh, ôi đau xót cho một đời ngã ngựa.

       Ở Sài Gòn những ngày giặc chiếm, vẫn còn âm hưởng của một cuộc chiến chưa tàn. Trên chuyến xe bus nội ô, một người lính què dẫn dắt người lính mù hát những bài hát ngày xưa ngày còn chiến đấu dưới cờ. Quân lực VNCH là tập thể của những người lính tin tưởng vào công việc làm của mình. Dù thua trận nhưng họ không muốn làm hèn binh nhục tướng…

“trang lịch sử đã dầy thêm lớp bụi
ngăn kéo đời vùi kín mộ phần riêng
Và lãnh đạm chẳng còn người nhắc đến
Người trở về từ cuộc chiến lãng quên

Đôi mắt đục nhìn mỏi mòn kiếp khác
Dắt dìu nhau khập khiễng chuyến xe đời
Người thua trận phần thịt xương bỏ lại
Trên ruộng đồng sầu quê mẹ rã rời

Chuyến xe vang lời thơ nào năm cũ
Nhắc chặng đường binh lửa thuở xa xưa
khói mịt mù thời chiến tranh bụi phủ
Nghe bàng hoàng giọt nắng hắt giữa trưa

Tiếng thê thiết gọi địa danh quen thuộc
Thuở dọc ngang mê mải ngọn cờ bay
Cuộc thánh chiến gió muộn phiền thổi ngược
Dấu giày buồn còn vết giữa sình lầy

Nghe lời hát tưởng đến người gục ngã
Cả chuyến xe chia sẻ một nỗi niềm
Âm thanh cao xoáy tròn dù gỗ đá
Thức hồn người vào nhịp thở chưa quên

Ơi tiếng hát vinh danh đời lính chiến
Cho máu xương không uổng phí ngày mai
Có sương khói từ mắt thầm cầu nguyện
Cho lỡ làng không chĩu nặng bờ vai

Người thản nhiên những tia nhìn cú vọ
Đây thịt xương còn sót lại một đời
Còn ngôn ngữ của Việt Nam đổ vỡ
Dù rã rời nhưng vẫn thắm nụ cười

Ta nghe rực trong hồn trăm bó đuốc
Mặt trời lên xua tăm tối cho đời..”

       Ở Sài Gòn năm 1980, là những ngày tôi cựa quậy trong nan lồng. Nghèo đói, bất công, đe dọa, bắt bớ, đủ thứ khổ nạn đổ lên đầu người dân nhất là những người được thả về từ trại tù. Mỗi ngày trình diện công an, rồi mỗi tuần, mỗi tháng nhưng áp lực thì càng ngày càng tăng. Tạm trú, từng tháng, từng ngày. Không có một chỗ nào ở thành phố cho các anh, người thua trận. Tôi, không có hộ khẩu, ở tạm trong nhà của mình. Rồi tham gia tổ chức vượt biên ở Bến Tre bị công an tỉnh này lên Sai Gòn tìm bắt. May là thoát được nên sau đó là phải sống lang thang đêm ngủ chỗ này tối ở chỗ khác.
        Những buổi tối trời mưa, đạp xe đi tìm chỗ tạm trú, mới thấy ngậm ngùi cho câu than thở trời đất bao la rộng lớn mà sao ta chẳng có chốn dung thân. Những buổi chiều nắng quái, đi trong thành phố, mới thấy cảm giác của một kẻ cô đơn như con chuột đang cuống cuồng trong lồng giữa cơn mạt lộ. Thấy đi tới đâu cũng gặp những cặp mắt ngại ngùng của những người thân, từ chối thì không nỡ mà chứa chấp thì bị liên lụy nên tôi phải tìm một phương cách để cho qua đêm dài. Thuê phòng trọ hay khách sạn cực kỳ nguy hiểm, nên chỉ có một cách là trà trộn vào những người ngủ ngoài đường.

       Lúc ấy, ở Sài Gòn đầy những người ngủ ở hè phố. Họ là những người từ kinh tế mới về chịu không kham sự khổ cực hay những người vượt biên hụt trở về nhà bị chiếm. Mà chỗ an toàn nhất là bến xe Ngã Bảy. Ở đây là đường ranh của nhiều phường nên chỉ có một quãng ngắn, ở chỗ này bố ráp thì chỗ kia vẫn bình thường như không có gì xảy ra. Tôi có xem một video của trung tâm Asia có ghi lại hình ảnh của nhạc sĩ Trúc Phương cũng hoàn cảnh phải ra xa cảng để ngủ qua đêm mà chạnh lòng. Thì ra, ở lúc ấy, có nhiều người chung cảnh ngộ, phải lang thang ngủ đầu đường xó chợ một cách bất đắc dĩ. Bao nhiêu chuyện trái tai gai mắt, công an lộng hành, bắt người không cần lý do, kinh tế thì lụn bại, ngăn sông cấm chợ, cả nước nghèo đói không đủ gạo ăn, kỹ nghệ trì trệ không sản xuất được gì đáng kể. Rồi chính sách phân biệt đối xử, giáo dục thì nhồi sọ, hồng nhiều hơn chuyên, thi cử tuyển chọn theo lý lịch hơn là thực tài, y tế thì thiếu thuốc men phương tiện và y sĩ trình độ kém lại làm việc tắc trách. Thật là một thời tệ mạt nhất trong lịch sử dân tộc ta.

       Ngủ ở bến xe Ngã Bảy, mướn cái chiếu 1 đồng, kiếm một chỗ qua đêm, tôi đã chứng kiến nhiều chuyện. Có những bà mẹ góp nhóp tiền bạc đi thăm con ở một trại tù nào đó, chờ xe ba bốn ngày, sống lang thang lếch thếch chờ đợi. Cũng có những người không nhà, nằm la liệt dưới mái hiên, sinh sống ăn ngủ và làm tình một cách thản nhiên như đang sống trong nhà mình. Cũng có những trai tứ chiếng, những gái giang hồ quanh quẩn kiếm ăn. Những anh lơ xe, những chị buôn hàng chuyến, những mối tình, hừng hực xác thịt cứ diễn ra hàng đêm. Rồi những đêm mưa gió, ướt át, những tiếng chửi than trời trách đất cứ giòn giã. Hình như, ở gần nỗi khổ, tâm hồn họ bị chai sạn đi. Công an từ phường này qua phường kia luôn luôn bố ráp nhưng như một trò chơi cút bắt. Áo vàng mũ cối đi qua, chỉ ít lâu sau là đâu vẫn đấy.

“ .. hè phố rác lạc loài hoa dại
nở buồn tênh phiến gạch ngậm ngùi
cỏ đớn hèn hạt sầu kết trái
ươm bao năm dầu dãi nụ cười
ngủ chợp mắt đèn khuya vụn vỡ
ho khan ai quằn quại phổi khô
tiếng còi hú nhát đinh vỡ sọ
nghiến xe lăn tim nhịp chày vồ
rưng não tủy bầu trời tháng chạp
cành cỏ khô héo mãi phận mình
ở vu vơ ngỡ ngàng tiếng khóc
đêm bến xe tưởng chốn u minh
đường bảy nhánh chỗ nào phải lối
ngủ nơi đâu còi rúc giới nghiêm
như tiếng cú rúc trong huyệt tối
người lao xao cõi tạm cuồng điên
gío nhọn hoắt ngon lành da thịt
mưa giọt soi mộng dữ chân người
ánh đèn pin mắt ai tội nghiệp
bờ đá xanh lạnh buốt chăn đời..”

       Ở một đất nước vào thời kỳ mà cây cột đèn nếu đi được cũng muốn vượt biển, thì còn con đường nào khác hơn là thách đố với định mệnh.

       Những lần sửa soạn ra đi, tự nhủ hãy đi một vòng thành phố thân yêu để rồi vĩnh biệt không còn gặp lại. Những khúc sông, những cây cầu, những dãy phố, mỗi mỗi đều nhắc đến kỷ niệm và khi sắp sửa ra đi như mất mát một phần đời sống mình. Có buổi tối, đi trong mưa, để tưởng nhớ lại lúc xa xưa, khi bềnh bồng trong cảm giác lãng mạn của một người đi tìm vần thơ. Mai ta đi xa. Thôi giã từ thành phố. Lòng đau như cắt trong lúc giã từ

“ta thắp nến đọc hoài trang sách kể
Chuyện người tù vượt ngục suốt một đời
Ta hùng hực cánh buồm chờ gió đẩy
Sống một ngày thêm thúc giục khôn nguôi

Đã đắp xóa bao lần cơn mộng biếc
đường phải đi cho đến lúc xuôi tay
sóng loạn cuồng con thuyền trôi biền biệt
giăng buồm lên phương viễn xứ một ngày

Ta cũng biết còn xa vùng đất hứa
Phải đi qua địa ngục chín mươi tầng
Đời hiện tại xích xiềng theo bão lửa
Nỗi niềm riêng còn khóe mắt thương thân

Đã thấm thía ngày qua ngày tù tội
Chim trong lồng mơ vùng vẫy trời cao
Cười khinh mạn những chão thừng buộc trói
Về phương đông nơi bến đỗ tay chào

Mộng ước mãi chiều nao vời cố quận
Chim sẻ ngoan còn ríu rít phố phường
Loài ác điểu vẫn gây căm tạo hận
Bẫy gai chông ngầm phục ở quê hương

Ta tin tưởng có quỉ thần dẫn lối
Dù giặc thù vây bủa cả không trung
Còn một chén nốc ngụm men vời vợi
Gió chuyển rồi thôi đến lúc lên đường

Chuyện sinh tử giỡn chơi thêm ván cuối
cạn láng rồi thử thách với phong ba
ngôi tinh đẩu dẫn ta về bến đợi
đường biển vẽ rối tay lái thẳng lối qua.”

       Bây giờ, nhiều người trở lại nói thành phố đã đổi khác. Hết rồi, những con đường cũ, những ngõ hẻm xưa. Hết rồi, những tâm tình thuở nào, của một thời trong một đời người. Tôi, có lúc đọc những bài viết cũ, ngắm lại những hình ảnh xưa, lại nhói đau như vừa đánh mất một điều gì trân quí. Thôi vĩnh biệt Sài Gòn, tiếng kêu thảng thốt của người vừa đánh mất một phần đời sống mình…
Nguyễn Mạnh Trinh

Ký Ức "ĐÊM NOEL SÀI GÒN" 50 Năm Trước | Đón Giáng Sinh Này Tôi Nhớ Giáng Sinh Xưa | Góc Hoài Niệm<<<<<<

"TIỀN GIẤY VNCH" Qua Các Thời Kỳ Lịch Sử Việt Nam | Góc Hoài Niệm Kỷ Vật Thời Xưa | TDGS  <<<<<<

CHỢ LỚN MỘT ĐÊM KIA. Tác giả: NV. Viên Linh. Người đọc:Thái Hoàng Phi  <<<<<<

Vì sao nói “Ăn quận 5, nằm quận 3, xa hoa quận 1, trấn lột quận 4”? | Sài Gòn Xưa <<<<<<

Câu Chuyện Bí Ẩn Đằng Sau Tên Gọi "NGÃ TƯ HÀNG SANH"<<<<<<

"NGÃ TƯ BẢY HIỀN" Câu Chuyện Kỳ Thú Chưa Biết Về Ngã Tư Bảy Hiền  <<<<<<

Hai tập sách của tác giả Cù Mai Công (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Khi mới qua Mỹ tị nạn, thỉnh thoảng gặp đồng hương, bạn học thì hay hỏi nhau trước đây sống ở đâu. Tôi trả lời: Sài Gòn. Có ai hỏi thêm ở chỗ nào, tôi xác định: Ngã ba Ông Tạ. Nhắc đến địa danh đó, nhiều người nghĩ ngay đến món… thịt chó.

Điều này đúng về khu vực này vào thập niên 1970 mà tôi còn nhớ, với quán cầy tơ nổi tiếng trên đường Phạm Hồng Thái, cách đường Thoại Ngọc Hầu chừng chục mét, là giao lộ làm thành Ngã ba Ông Tạ mà nhiều người biết từ trước năm 1975 là thuộc về xã Tân Sơn Hoà, quận Tân Bình, tỉnh Gia Định.

Nhưng khu vực này đâu chỉ vang danh một thời với món nhậu được người Bắc di cư 54 đem vào Nam cùng với riềng, lá mơ, húng quế, mẻ, mắm tôm là món “đánh chén” đặc thù của quê cha đất tổ, mà hai mươi năm sau có người đã chế lời bản đồng ca nổi tiếng của Trịnh Công Sơn, với ý nghĩa không lấy gì làm vui cho người Bắc 75 so với Bắc 54 khi vào miền Nam: “Từ Bắc vô Nam tay cấm bó rau, tay kia cầm sợi dây để bắt con cầy…”

Theo nhà báo Cù Mai công, tác giả của nhiều tập sách về Ngã ba Ông Tạ và Gia Định – Sài Gòn thì thịt chó nay không còn là món khoái khẩu của nhiều người Ông Tạ.

Hai tập sách mới nhất của Cù Mai Công về địa chí và nhân vật đã được Nhà xuất bản First News cho phát hành cuối năm 2023 là “Gia Định là nhớ Sài Gòn là thương 2” và “Dân Ông Tạ đó!” Tập 3

Là một cư dân được sinh ra, lớn lên ở Gia Định – Sài Gòn, chính xác là từ xứ Tân Chí Linh, Ngã ba Ông Tạ, và là một nhà báo, tác giả đã tìm hiểu, sưu tầm tài liệu về rất nhiều sự kiện và nhân vật của vùng đất một thời là thủ đô Việt Nam Cộng hoà.

“Dân Ông Tạ đó!” Tập 1 và Tập 2 phát hành hai năm trước ghi lại lịch sử của khu vực từ ngày còn là đồn chống Pháp, còn sình lầy nước đọng, cho đến cái tên Ông Tạ do đâu mà có và về nhiều nhân vật từng sống ở đó, có những tướng tá, công chức cao cấp của Việt Nam Cộng hoà, mà tác giả cho biết đã phải mệt mỏi làm việc với khâu kiểm duyệt trước khi được phép xuất bản.

“Dân Ông Tạ đó!” Tập 3 dày 280 trang, chia làm ba phần: Thói ăn, Nếp ở và Trường xưa bạn cũ. Đọc sách này đã gợi lại cho tôi những ký ức tuổi thơ vì tôi cũng là “người Ông Tạ.”

Nhiều món ăn của khu vực là món Bắc đã theo đoàn người di cư sau Hiệp định Genève 1954, vào sống hài hoà với người miền Nam cố cựu: “Người từ là từ phương Bắc đã qua dòng sông, sông dài…”

Phở, cháo, canh bún được tác giả ghi lại nguồn gốc, lịch sử và nhân vật đã tạo nên hương vị đặc biệt của nó, như bánh cuốn bà Dương ở Tân Chí Linh, của gia đình chị Thanh Thu mà nay vang danh với tiệm ăn “Bánh cuốn Ông Tạ” trong khu Vietnam Town, San Jose. Theo tác giả, ăn bánh cuốn quan trọng nhất là nước mắm, không dùng loại rẻ tiền như để kho thịt hay kho cá và phải có hương vị cà cuống, bắt sống từ cánh đồng rau muống An Lạc hay Sơn Tây, chứ không phải loại tinh dầu chiết xuất của Thái Lan.

Nhắc đến canh bún là hình ảnh chiếc nón sắt được dùng để giã cua đồng một thời xa xưa, nổi tiếng là canh bún bà Hân ở xứ Tân Chí Linh hay của cô Bích bên xứ Nghĩa Hoà đã có từ 60 năm qua.

Canh bún, bánh canh là những món rẻ tiền. Nấu phở phải có xương, có thịt bò nên những năm đầu của nếp sống di cư cũng chỉ có những gánh phở, xe phở ở khu vực Ông Tạ. Từ gánh phở của cụ Chiến đến xe phở Phú Vinh trước khi có tiệm phở Đức, phở Cường hay phở Phú Vương, Phú Vinh. Nhờ đời sống kinh tế phát triển, người dân cũng ăn phở nhiều hơn.

Tập sách nhắc đến tiệm phở gần đầu đường Nghĩa Phát, vừa từ đường Bành Văn Trân rẽ vào, là tiệm của bác Huyền, người cùng giáo họ Long Cù, xứ Trực Chính với thày u tôi, là những gia đình công giáo theo các cha di cư vào Nam. Đó là tiệm phở đầu tiên nằm trong giáo xứ Nghĩa Hoà. Được sinh ra và lớn lên trong giáo xứ này, tôi muốn chia sẻ thêm về những quán phở ở Nghĩa Hoà. Sau phở bác Huyền, vào đầu thập niên 1970 có một tiệm phở nữa cũng trên đường Nghĩa Phát gần đầu nhà thờ. Còn theo đường Nghĩa Hoà phía cuối nhà thờ, đi vào đến ngã tư ông Nghìn có tiệm phở của ông giáo Chung.

Quán phở của ông Chung có một điểm đặc biệt là mở cửa lúc nửa đêm thứ Sáu tuần Thánh, chờ đồng hồ báo 12 giờ 01 phút sang ngày thứ Bảy là bà con có thể ăn phở sau một ngày ăn chay, kiêng thịt và tham dự các nghi thức tưởng niệm cuộc khổ nạn của Chúa Giêsu với ngắm 15 Sự Thương Khó, rồi tháo đanh, táng xác, rước kiệu, hôn chân Chúa. Ăn phở vào giờ đó không sợ phạm giáo luật về việc giữ chay.

Viết về mùa Phục Sinh ở Nghĩa Hoà là giáo xứ lớn nhất trong khu vực, tác giả ghi lại nhiều chuyện mang tính khôi hài mà những thiếu nhi đã từng sinh hoạt nhà thờ không thể quên, như roi mây của các ông trùm, ông quản trong giáo xứ hay những câu trong kinh cầu chịu nạn thảm thương bị chế lời.

Về tôn giáo, dù đa số người Bắc di cư theo đạo Công giáo, nhưng khu vực cũng có nhiều người theo đạo Phật, có những ngôi chùa Viên Giác, Hải Quang, Khuông Việt mà sinh hoạt Giáng Sinh cũng nhộn nhịp, theo giáo sư Đặng Quốc Thông từ Đại học Houston, Texas về thăm nhà ở xóm chùa ghi lại trong bút ký cuối năm 2022 được trích lại trong sách.

Những Phật tử nổi tiếng ở đây có nhạc sĩ Thông Đạt, tác giả của “Ai về sông Tương” và “Hoa cài mái tóc”, có ông bà chủ tiệm bún thịt nướng thơm lừng Ngọc Hà truyền từ đời bố mẹ qua cho con là chị Ngọc Oanh kinh doanh đến năm 2007 thì không còn và chị đã cho tác giả công thức làm món này để đăng vào tập sách, lưu lại về lịch sử của một món ăn tuyệt ngon của khu vực.

Ngã ba Ông Tạ còn là thủ phủ giò chả của Sài Gòn – Gia Định, nhờ có lò mổ heo bên khu cổng bom, với nhiều nhà làm giò nổi tiếng là ông Phán, Thanh Hải, Tuyết Hương bỏ mối cho nhiều nơi trong thành phố.

Ở đây từng có những gánh cháo xanh, cháo sườn. Giờ chỉ còn cháo của bà Đào rất thương người nghèo, có người vào mua chỉ có 10 ngàn trong túi, bà múc luôn cho tô cháo 30 ngàn. Đó là thói ăn nếp ở của dân Ông Tạ.

Các món ăn ở đây gồm đủ miền bắc, miền tây, món Quảng, món Huế. Gỏi ốc, cuốn bánh tráng với rau xà lách và đủ loại rau thơm, chấm nước mắm chua cay ngọt. Chân bò, đuôi bò, tai bò luộc chấm tương gừng. Nhiều món nhậu nhưng không thấy tác giả nhắc đến bia rượu.

“Dân Ông Tạ đó!” Tập 3 đưa tôi về miền ký ức tuổi thơ thì “Gia Định là nhớ Sài Gòn là thương 2” lại đưa tôi về Sài Gòn mộng mơ của tuổi mới lớn, khi mà niên khoá 1970-71 mỗi chiều tôi đạp xe từ Nghĩa Hoà để lên trường Nguyễn Bá Tòng Sài Gòn học lớp 10, hay sáng đi học thêm Anh ngữ Ziên Hồng và có những ngày cúp cua lang thang trên phố, quanh hàng quán. Rồi những năm đại học với lý tưởng, ước mơ cho quê hương thanh bình.

Tác giả đưa tôi trở lại những sạp bán sách cạnh rạp chiếu bóng Nam Quang, những con đường lá me bay hay những con phố nhộn nhịp của trung tâm thủ đô từ Nguyễn Huệ, Tự Do qua Lê Lợi, Hàm Nghi, không chỉ qua năm tháng của thập niên 1970 hay hiện tại. mà còn về lại với lịch sử của Sài Gòn từ ngày còn là Bến Nghé.

Những ngôi nhà, những căn biệt thự, những khách sạn mang đậm nét Sài Gòn được tác giả ghi lại với nhiều chi tiết lí thú. Dưỡng đường Dung Anh nơi ra đời của con gái đầu lòng của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, của MC Nguyễn Cao Kỳ Duyên. Hay những căn nhà với bản vẽ của tổ hợp kiến trúc sư Hoa-Thâng-Nhạc trông trang nhã, thông thoáng, với đá rửa hoặc đá mài đến nay vẫn còn, so sánh với những căn nhà mới xây với hình dáng “củ hành” trông kịch cợm.

Không chỉ viết về lối kiến trúc, về những kiến trúc sư của Sài Gòn ngày trước, tác giả còn nhắc đến những văn nghệ sĩ. Có mấy ai biết nhà thơ Bùi Chí Vinh, nhà văn Trần Mạnh Hảo, nhạc sĩ Lã Văn Cường từng là thợ trong các lò kẹo lạc ở Ngã ba Ông Tạ. Về cuộc đời trầm luân của thi sĩ họ Bùi.

Về phát triển giáo dục qua sự thành hình của những ngôi trường ở quận Tân Bình, Gia Định vào thập niên 1970. Những câu chuyện về thày cô ở trường Nguyễn Thượng Hiền nơi tác giả học cấp ba, cũng như trường cấp 1 Mai Khôi và cấp 2 Ngô Sĩ Liên, cùng các trường Thánh Tâm, Văn Đức, Nguyễn Gia Thiều. Nhà giáo dục Cao Thanh Tùng, một thời nổi tiếng qua chương trình “Đố vui để học” trên truyền hình số 9, trò chuyện cùng học trò cũ là Lê Học Lãnh Vân về những học trò dốt, kém đáng cần quan tâm, giúp đỡ là triết lý giáo dục và phương pháp sư phạm. Hay thi đậu hạng cao cũng không ồn ào khoe khoang. Nói chung, giáo dục trước đây không khoe thành tích từ bé đến lớn như ngày nay.

Sách của Cù Mai Công cho độc giả gặp lại nhiều nhân vật nổi tiếng. Đặng Chí Bình theo toán đi “nhảy Bắc” vào năm 1959 là một câu chuyện trinh thám đã được ông ghi lại trong tác phẩm “Thép Đen”. Trung tá kiêm võ sư Lý Văn Quảng thanh liêm, chính trực. Chủ tiệm ảnh Á Đông là hình ảnh một doanh nhân di cư thành công đã xây nhà bốn tầng chỉ sau 10 năm vào Nam lập nghiệp.

Ông Huỳnh Bửu Sơn là người giữ kho vàng của Ngân Hàng Quốc Gia Việt Nam. Tuy nhiên tác giả không nhắc đến chuyện 16 tấn vàng mà trong quá khứ có những vu cáo cho Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đã mang theo khi ra đi vào cuối tháng 4, 1975, mà sau này chính ông Sơn đã xác nhận ông là người kiểm tra và đã giao lại cho chính quyền mới.

Luật sư Trương Đình Dzu là một chính trị gia chủ trương thương lượng với Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam, đã tranh cử đối lập với Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu và từng bị chính quyền Việt Nam Cộng hoà giam tù. Sau 1975 ông lại bị Hà Nội giam vì nghi là người của CIA. Con trai của ông là David Trương Đình Hùng, sinh viên du học Mỹ từ thập niên 1960, sau đó dính vào hoạt động gián điệp và bị một toà án Mỹ kết án 15 năm tù vào cuối thập niên 1970.

Đọc sách về Ngã ba Ông Tạ, Gia Định – Sài Gòn gợi lại cho tôi nhiều kỷ niệm thân thương của quê nhà. Tháng trước vợ chồng tôi đi chơi châu Âu, hẹn một chị ở Hà Lan qua Vương Quốc Bỉ gặp nhau tại trung tâm hành hương Đức Mẹ Banneux. Chị bạn cũng là người Ông Tạ, trước ở Tân Chí Linh cùng xứ với Cù Mai Công. Hôm đó hai mẹ con lái xe hơn hai giờ, mang theo bánh cuốn nhà làm, với giò lụa, bánh khúc qua đãi chúng tôi một bữa ăn ngoài trời. Thật là ngạc nhiên.

Quen biết nhau hơn 40 năm, đã gặp lại nhau vài lần, hôm nay hai gia đình ngồi giữa rừng thông xanh ở Bỉ, ăn bánh cuốn chả lụa, có hành phi, giá, rau húng, chỉ thiếu chút hương vị cà cuống trong nước mắm, mà thấy thật ngon. Vừa ăn vừa ôn lại kỉ niệm thời ở quê nhà, kể chuyện sinh hoạt bên Mỹ, bên Hà Lan.

Sau bữa ăn, vào trung tâm hành hương viếng Đức Mẹ, thắp nến, đọc kinh cầu nguyện. Có lẽ chúng tôi cũng đang thể hiện thói ăn, nếp ở của người Ông Tạ, dù sống xa quê hương vạn dặm.

Bùi Văn Phú

Tác giả bài viết này hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco.

XƯA BẠN HAY NGỒI CAFE Ở ĐÂU? Cre: 

 

XƯA BẠN HAY NGỒI CAFE Ở ĐÂU?

Xưa, với mình có nghĩa là trước 1975, ở Sài Gòn.

Thời đó làm gì có những chuỗi cà phê như Trung Nguyên, Phúc Long, Highlands, Katinat… Nhưng Sài Gòn thì thời nào quán cafe cũng đầy, từ mặt tiền sang trọng cho tới hang cùng ngõ hẻm, đâu đâu cũng có.

Xưa, vừa đi học vừa đi dạy thêm, hai năm cuối học trường QGHC hưởng lương như công chức, túi rủng rỉnh tiền, tôi mới bắt đầu biết những Brodard, Givral, La Pagode… đều trên đường Tự Do, nhưng cũng chỉ thỉnh thoảng, khi muốn giựt le với một cô bạn gái. (Còn nhớ khi đó ở Brodard và Pagode đều có máy Jukebox, bỏ một jeuton vào nghe được một bài, toàn nhạc hay. Thậm chí tôi còn nhớ ở Pagode, bấm nút E6 là bài “J’Entends Siffler Le Train” của Richard Anthony nữa!). Cũng Quận 1, ngay ngã 4 Lê Lợi - Pasteur, có cà phê Mai Hương mấy ông sĩ quan về phép hay ngồi rửa mắt. Thứ Bảy, Chủ nhựt là full bàn.

Nhưng buổi sáng tôi vẫn thích cà phê ở kiosque Hương Lan trước bưu điện, ăn ổ bánh mì cóc gà xé hoặc cái croissant với tách cà phê sữa nóng. Thỉnh thoảng, nhớ thời trung học thì lại về kiosque Hẹn trước Sở Thú, ngồi ngắm các cô học sinh Trưng Vương dễ thương gì đâu ríu rít đến trường. Làm biếng thì nguyên một vùng Phú Nhuận và Tân Định gần nhà là cơ man quán cà phê nhỏ, dễ thương. Cafe vợt ở Phú Nhuận, Tân Định có luôn, mà như hồi xưa cafe vợt ở đâu cũng có chớ đâu là hàng hiếm như bây giờ.

Không biết có bạn nào biết quán Thu Hương trên đường Hai Bà Trưng gần ngã tư Hiền Vương, giới sinh viên học sinh hay ngồi? Có thời gian ngày nào tôi cũng ngồi đây.

Công thức làm quán cà phê như ở Thu Hương khá đơn giản: phải có một cô cashier (ngồi quầy) có vẻ đẹp hơi liêu trai, tóc dài, mình dây, bận áo dài, trên bàn để một cây đèn vàng có cái chụp màu trắng… Cô chỉ cần ngồi thôi, đầu hơi cúi xuống, là đủ cho các anh khách ngắm và mơ bao chuyện, từ đàng hoàng cho tới bậy bạ. Lẽ dĩ nhiên phải có một chiếc Akai và vài cuốn băng nhạc thời thượng. Cà phê Hân trên đường Đinh Tiên Hoàng cũng chơi công thức này. Cũng là một địa chỉ mà hầu như ai hay đi cà phê ở Sài Gòn đều biết. Ngồi ngắm em qua làn khói thuốc, nghe Duy Quang hát “Người từ trăm năm, về ngang trường Luật. Người từ trăm năm, về ngang trường Luật. Ta hỏng Tú Tài, ta đợi ngày đi. Đau lòng ta muốn khóc…” mà muốn khóc luôn, sợ rớt là đi lính nên phải chạy về ôm cua học.

Trên đường Nguyễn Du khúc gần ngã ba Chu Mạnh Trinh cũng có một loạt quán cà phê và đủ loại cocktail mà vào mùa thi thường đông nghẹt. Ngồi tới 9h rồi về gạo bài tới 1-2h sáng là chuyện bình thường của giới sĩ tử hồi xưa. Trong và ngoài các trường đại học đều có quán cà phê, nổi tiếng nhứt là cà phê Văn khoa.

Con gái hồi xưa không đi cà phê đông đen như bây giờ nha! Kiếm được một cô đi cà phê mà phì phèo điếu Dunhill xanh như tôi đã có, phải nói là của hiếm.

Nhớ lại, chất lượng cà phê hồi xưa khác xa bây giờ. Cà phê có bắp rang, có cau khô, có bơ, thậm chí có kýninh… là chuyện bình thường. Thậm chí chẳng mấy ai than phiền. Có khi uống được ly cà phê nguyên chất lại chê dở cũng không chừng.

Xưa bạn hay ngồi cà phê ở đâu?

(Chú thích ảnh: Cafe Brodard ngay ngã ba Tự Do - Nguyễn Thiệp, sang trọng một thời. Sau 1975 suốt chục năm, là nơi bán phở và xôi bình dân cho cán bộ công nhân viên ăn. Những tấm ốp trần và tường bong tróc nham nhở, thấy muốn khóc!)

Nguyễn Đông Thức

CÀ PHÊ SAIGON

Hồi đó cà phê Kim Sơn chỉ có một đồng một cốc bằng giá vé xe buýt dành cho học sinh.

Hồi xửa hồi xưa… có một Sài Gòn người ta gọi cà phê là “cà phe”, đi uống cà phê là đi uống “cà phe” với giọng điệu rất là ngộ nghĩnh.

Tiếng Tây gọi cà phê là Café, tiếng Anh là Coffee nhưng mấy xì thẩu Chợ Lớn thì gọi là “cá phé”.
Vậy thì café, coffee, cà phê, cà phe hay là cá phé muốn gọi sao gọi nhưng ai cũng hiểu đó là món thức uống màu đen có hương vị thơm ngon, uống vào có thể tỉnh người nếu uống quá đậm có thể thức ba ngày không nhắm mắt…

TRỞ VỀ THẬP KỶ 50: CÀ PHÊ VỚ

Năm một ngàn chín trăm… hồi đó người Sài Gòn chưa ai biết kinh doanh với nghề bán cà phê cả.
“Xếp sòng” của ngành kinh doanh… có khói nầy là do các xếnh xáng A Hoành, A Coón, chú Xường, chú Cảo… chủ các tiệm hủ tíu, bánh bao, há cảo, xíu mại.
Vô bất cứ tiệm hủ tíu nào vào buổi sáng cũng có bán món cá phé, cà phê, cà phe đi kèm để khách có thể ngồi đó hàng giờ nhăm nhi bàn chuyện trên trời dưới đất.
Hồi đó chẳng ai biết món cà phê phin là gì đâu? Các chú Xường, chú Cảo, A Xứng, A Hía chỉ pha độc một loại cà phê vớ.
Một chiếc túi vải hình phểu được may cặp với một cọng kẻm làm vành túi và cán. Cà phê bột đổ vào túi vải (gọi là bít tất, hay vớ đều được).

Vì chiếc vợt cà phê nầy hơi giống như chiếc vớ dùng để mang giày nên “dân chơi” gọi đại là cà phê vớ cho vui.
Chiếc vớ chứa cà phê nầy sau đó được nhúng vào siêu nước đang sôi, lấy đũa khuấy khuấy vài dạo xong đậy nắp siêu lại rồi… “kho” độ năm mười phút mới có thể rót ra ly mang ra cho khách.

Chính cái “quy trình” pha chế thủ công đầy phong cách Tàu nầy mà dân ghiền cà phê còn gọi nó là cà phê kho bởi chỉ ngon lúc mới vừa “kho nước đầu”.
Nếu ai đến chậm bị kho một hồi cà phê sẽ đắng như thuốc Bắc.

Có mấy khu vực có những con đường quy tụ rất nhiều tiệm cà phê hủ tíu. Ở Chợ Cũ có đường Mac Mahon (đọc là đường Mạc Má Hồng, nay là đường Nguyễn Công Trứ) có rất nhiều tiệm cà phê kho từ sáng đến khuya.
Khu Verdun – Chợ Đuỗi (nay là Cách Mạng Tháng 8) cũng đáng nể bởi cà phê cà pháo huyên náo suốt ngày.

Ở bùng binh Ngã Bảy (góc Điện Biên Phủ và Lê Hồng Phong bây giờ) có một tiệm cà phê hủ tíu đỏ lửa từ 4 giờ sáng cho đến tận 12 giờ đêm.
Còn nếu ai đi lạc vào khu Chợ Lớn còn “đã” hơn nhiều bởi giữa khuya vẫn còn có thể ngồi nhăm nhi cà phê, bánh bao, bánh tiêu, dà–chả–quải đến tận sáng hôm sau.

TRANG TRÍ CHUNG CỦA CÁC TIỆM CÀ PHÊ HỦ TÍU TÀU

Sách phong thủy Tàu thường khuyên không nên cất nhà ở ngã ba, ngã tư đường vì dễ bị nạn xui xẻo nhưng các chú Xường, chú Hía, A Hoành, A Koón… thì đều chọn các nơi nầy làm chổ kinh doanh.

Tuy Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định, Phú Nhuận, Đa Kao có hàng trăm tiệm cà phê, hủ tíu Tàu nhưng nhìn chung chúng đều có một “mô–típ–made in China” khá giống nhau, tức là quán nào ở phía trước cửa cũng có một xe nấu hủ tíu được làm bằng gỗ thiết kế một cách cầu kỳ.
Phần trên của xe được trang trí bằng những tấm kính tráng thủy vẽ những nhân vật Quan Công, Lưu Bị, Triệu Tử Long, Trương Phi trong truyện Tam Quốc Chí khá vui mắt.

Bên trong quán hoặc xếp bàn tròn hoặc vuông. Khách vừa vào trong gọi “cá phé”, song mấy tay phổ ky vẫn bưng ra một mâm nào bánh bao, xíu mại, há cảo, dà chá quải đặt trên bàn.
Khách dùng hay không cũng chẳng sao “pà–con–mà!”.

UỐNG CÀ PHÊ PHẢI BIẾT CÁCH

Như đã nói ở trên, hồi đó không có cà phê ta mà chỉ có cà phê Tàu. Vì thế uống cà phê Tàu phải có một phong cách riêng.
Cà phê được mang ra dân ‘sành điệu” hồi đó ngồi chân dưới chân trên, sau khi khuấy nhẹ cho tan đường bèn đổ ly cà phê ra cái đĩa đặt phía dưới. Chưa uống vội, khách chậm rãi mồi điếu thuốc rít vài hơi để chờ cà phê nguội.

Ông Sáu “trường đua” nay đã 80 kể rằng hồi ông còn là một chú nhóc nài ngựa ở trường đua Phú Thọ ông cũng uống cà phê theo phong cách nầy, tức uống bằng đĩa chớ không uống bằng ly.
Bàn tay phải nhón lấy cái đĩa đưa lên miệng và húp sì sụp: “Uống vậy mới khoái, mới đúng kiểu của dân từng trải”, ông Sáu “trường đua” nói với vẻ tự hào.

Ông còn kể cho tôi nghe chuyện ông từng ăn mảnh ở mấy tiệm hủ tíu bánh bao hồi năm sáu chục năm về trước với giọng khoái trá: “Hồi đó tao làm nài ngựa. Hôm nào ngựa thắng độ thì nài được chủ ngựa thưởng cho bộn tiền. Hôm nào ngựa thua thì coi như đói.
Không sao, 73 gần trường đua có một tiệm hủ tíu cà phê. Vào búng tay chóc chóc gọi cà phê. Cứ cho mấy thằng phổ ky mang bánh bao xíu mại ra bày trên bàn. Đợi đến khi nó mang cà phê ra rồi bỏ chạy sang bàn khác thì nhanh tay gở miến giấy phía dưới cái bánh bao ra và khoắng ngay cái nhân phía trong tọng vào miệng rồi đậy bánh lại như cũ.
Thế là chỉ tốn ly cà phê vài xu mà đã có cái nhân bánh bao to đùng ngon lành trong bụng rồi”.

Theo ông Sáu “trường đua” thì các chủ tiệm cà phê hủ tíu hồi đó rất chiều khách. Sì sụp húp cà phê bằng đĩa xong muốn ngồi bao lâu cứ ngồi, hết trà cứ hô lên “xà dẵm” là có người mang ra bình trà mới, uống chừng nào chán thì đi.
Khi được hỏi tại sao dân “sành điệu” lại không uống bằng ly mà lại… húp cà phê bằng đĩa, ông sáu “trường đua” lắc đầu nói không biết chỉ biết dân “sành điệu” chơi vậy mình cũng bắt chước chơi vậy thôi, vậy mới là… sành điệu!

CÀ PHÊ PHIN HAY CÀ PHÊ ‘NỒI TRÊN CỐC”

Dòng cà phê… vớ cà phê kho lững lờ trôi như thế hằng thế kỷ của thiên kỷ trước là như thế, cứ vào tiệm hủ tíu mà uống cà phê đổ ra đĩa rồi sì sụp húp thì được xem như đó là phong cách của dân chơi sành điệu.
Một người tên ông Chín “cù lủ”, một tay bạc bịp nay đã hoàn lương cho rằng dân cờ bạc, dân giang hồ hồi đó chẳng đời nào bưng ly mà uống như ngày nay.
 Kẻ ngồi nghiêm túc, nâng ly lên uống như uống rượu bị các đàn anh “húp” đĩa xem khinh bằng nửa con mắt, coi như hạng… “bột” lục hục thường tình không đáng kết giao.

Nhưng rồi cái quan điểm húp cà phê trên đĩa mới… “sang” cũng đến lúc phải lụi tàn, vì bị chê là kiểu uống bẩn, uống thô vụng khi trào lưu cái phin “filtre” bắt đầu xuất hiện và đã làm biến dạng cái kiểu uống cà phê trong tiệm hủ tíu.

Vào thập niên 60 nhà hàng Kim Sơn (nằm trên góc Lê Lợi – nguyễn Trung Trực) mở cú đột phá ngoạn mục bằng cách bày bàn ghế ra hàng hiên dành cho các văn nghệ sĩ trẻ chiều chiều ra đó bàn chuyện văn chương và… rửa con mắt.

Hồi đó cà phê Kim Sơn chỉ có một đồng một cốc bằng giá vé xe buýt dành cho học sinh. Mặc dù chủ quán Kim Sơn lúc đó vẫn là người Hoa nhưng đã tiếp thu phong cách cà phê hè phố của dân Pari (Pháp).
Theo lý thuyết, những giờ uống cà phê là những giờ giải tỏa căng thẳng hoàn toàn, vừa nhâm nhi từng ngụm nhỏ cà phê dặc sánh vừa ngắm quang cảnh sôi động đông vui của đường phố.

Thuở ấy con đường Lê Lợi vẫn còn những hàng me. Vào những ngày me thay lá, dưới ánh nắng chiều phớt nhẹ, lá me vàng khô rơi tản mản như hoa “com – phét – ti” lấp lánh làm cho đường phố trở nên… “mộng mị” và thơ…
Kim Sơn biết tận dụng ưu thế chiếm lĩnh một góc ngã tư, tầm nhìn rộng bao quát để khai thác dịch vụ cà phê hè phố.
Cái phin đã trở nên quen thuộc, cao cấp hơn cái vợt cái vớ của cà phê kho trên cái siêu đất “phản cảm” xưa.

Thời điểm nầy những nhà văn, nhà báo, các nhà doanh nghiệp tên tuổi cũng có những quán cà phê sang trọng xứng tầm với địa vị của họ.
Những La Pagode, Brodard, Givral, Continental là nơi gặp gỡ, giao lưu của giới thượng lưu Sài Gòn.

CÀ PHÊ TÂY

Cà phê La Pagode khách không ngồi ghế sắt ghế gỗ mà ngồi trên những salon bọc da để phóng tầm mắt nhìn ra con đường Catinat (nay là Đồng Khởi) con đường đẹp và sang nhất của Sài Gòn.
Cách La Pagode độ trăm mét nhà hàng Continental cũng mở một không gian cà phê sang trọng đúng phong cách “Phăng–se”.

Đối diện Continental là tiệm cà phê Givral nơi nổi tiếng với những món bánh ngọt tuyệt hảo. Tiệm tràn ngập ánh sáng bởi những khung cửa kính nhìn ra Nhà Hát Lớn (nay là Nhà Hát TP) với một bầu trời khoáng đãng.
Những nhà báo, văn nghệ sĩ thường ghé đây uống cà phê trước khi tỏa đi khắp nơi cho công việc riêng của họ.

Còn một quán cà phê với một phong cách phương Tây như bàn ghế, trang trí bên trong sang trọng cũng nằm trên con đường nầy là quán cà phê Brodard.
Với một phong cách cũng gần giống với La Pagode, không gian Brodard yên tĩnh, ánh sáng thật nhạt để khách có thể thả hồn êm ả bên tách cà phê nóng hổi quyện hương thơm.

Có thể nói từ giai đoạn nầy người Việt Nam ở Sài Gòn “thức tĩnh” trước thị trường buôn bán cà phê mà từ lâu họ đã bỏ quên và đã để cho các chú Hoành, chú Koón, chú Xường… tự do khai thác.
Khi qua tay người Việt quán cà phê không còn luộm thuộm những cái ‘đuôi” mì, hủ tíu, hoành thánh, xíu mại, há cảo, bánh bao… nữa mà nó thuần túy chỉ có cà phê nhưng được chăm chút một cách tỉ mỉ hơn, biết tạo ra một không gian tao nhã hơn, thu hút hơn…

CAFÉTÉRIA CA NHẠC

Để gần gủi hơn, thu hút khách hơn và cũng mang tính giải trí hơn, một số nơi đã ổ chức hình thức phòng trà ca nhạc theo dạng Cafétéria.
Cafétéria rộng thoáng hơn những “Tháp ngà” La Pagode, Brodard, Givral, Continental… nơi đây không phải chổ để trầm tư, bàn luận chuyện đời mà hoàn toàn là chổ vui chơi giải trí.

Trên đường Bùi Viện đầu những năm 60 mọc ra một cái quán với tên là phòng trà Anh Vũ. Tuy là phòng trà nhưng có thiết kế một sân khấu nhỏ vừa cho một ban nhạc bỏ túi đệm đàn cho những ca sĩ tăm tiếng được mời đến trình diễn như Bạch Yến, Mai Hương, Duy Trác, Cao Thái…
Lúc đó phòng trà Anh Vũ là điểm hẹn của nhiều người dân Sài Gòn cũng như những văn nghệ sĩ sinh sống tại đây.
Con đường chật hẹp Bùi Viện bổng đêm đêm sáng lên rực rở ánh đèn Anh Vũ, người xe tấp nập đông vui.

Một Cafétéria khác theo cách của Anh Vũ cũng đã mọc lên bên cạnh rạp Ciné Việt Long (trên đường Cao Thắng) với tên phòng trà Đức Quỳnh.
Ca sĩ kiêm nhạc sĩ tóc dài Đức Quỳnh là chủ nhân của cái Cafétéria nầy. Đức Quỳnh với cây Piano và giọng ca trầm ấm của ông và những ca sĩ Minh Hiếu – Thanh Thúy, Phương Dung đã thu hút một số đông người yêu nhạc đêm đêm đến đây vừa giải khát vừa giải trí một cách tao nhã.

Rồi tiếp theo là cà phê Cafétéria Jo Marcel, trên đường Hai Bà Trưng, Đêm Màu Hồng trên đường Tự Do (nay là đường Đồng Khởi) thi nhau mọc lên đẩy “Nền văn hóa ẩm thực” cà phê lên một tầm cao hơn, tức vừa uống cà phê vừa được thưởng thức những ca khúc do các ca sĩ, nhạc sĩ có tiếng trình bày.

Một phòng trà ca nhạc khác cũng khó quên chính là phòng trà Bồng Lai nằm trên sân thượng của Nhà hàng Kim Sơn mở cửa hàng đêm từ 9 giờ tối. Ở đây khách thường xuyên được nghe giọng ca vàng đương thời, ấy là ca sĩ Anh Tuyết với bài hát “Ánh Đèn Màu”.

Cũng như ca sĩ Cao Thái nổi tiếng với bài “Mexico”, ca sĩ Anh Tuyết mỗi lần trình diển “Ánh Đèn Màu” là bà hát với những dòng nước mắt.
Nội dung ca khúc là nói về tâm trạng của người nghệ sĩ là ca hát để người mua vui để rồi khi ánh đèn màu tắt người nghệ sĩ lại một mình giữa cô đơn…
Có lẽ do cái nội dung u buồn ấy đụng chạm vào nỗi lòng của bà nên bà rất ít khi chịu hát nhạc phẩm ấy. Nhưng hầu như đêm nào cũng có người yêu cầu, trừ những người thân quen bắt buộc phải đáp ứng, còn thì Anh Tuyết xin lỗi từ chối khéo.

LẠI QUAY VỀ CÀ PHÊ VỚ ĐÔNG VUI

Sau ngày 30/4/75 mừng vui trước ngày đất nước “thanh bình”, Sài Gòn TP.HCM lại rộ lên phong trào cà phê hè phố. Những quán cốc che tạm tấm bạt bên lề đường với những chiếc ghế gỗ lùn làm chổ tụ họp của các thanh niên…
Vòng quanh Hồ con Rùa, xuống đến Phạm Ngọc Thạch, quẹo qua Nguyễn Đình Chiểu có hàng mấy chục “túp lều” cà phê như thế mọc lên san sát bên nhau.

Trên đường Trần Quốc Thảo gần Hội Văn Nghệ TP, một số anh em văn nghệ cũng mở quán cà phê cóc bên vệ đường để anh em hội tụ, gặp gở sau khi chiến tranh đã kết thúc, thành phố Sài Gòn hoàn toàn được “giải phóng ?”.
Chỉ là cà phê hè phố nhưng đông vui, uống một cốc cà phê siêu, cà phê vớ nhưng thoải mài ngồi cả ngày cũng chẳng ai rầy rà.

Sau khi hết tiếng súng nổ, hết hỏa châu đầy trời, hết bắt lính, thanh niên, sinh viên Sài Gòn vui vẻ chào đón những ngày cách mạng đông vui ngoài phố.
Và các “quán cốc liêu xiêu một câu thơ” bên các vĩa hè là chổ dừng chân để… “tám” đủ thứ chuyện trên trời dưới đất.
Chỉ có ai ở tuổi thanh niên vào thời điểm lịch sử có một không hai đó mới thấy được cái thú ngồi quán cà phê bụi lụp xụp mà hầu như đường nào cũng có. Có người còn có thuốc Ruby, Con Mèo để phì phà bên ly cà phê vớ nhưng để… phiêu bồng hơn một số lớn thanh niên chơi… “bốc–lăn–se” tức thuốc vấn. Anh nào cũng thủ sẵn một bọc trong túi xách để sẳn sàng bày ra cho bạn bè tha hồ vừa bốc vừa lăn vừa se vừa liếm vừa dán rồi phì phèo nhả khói.

Cà phê quán cóc (nhảy nay chổ nầy mai chổ khác như cóc nhảy ấy mà) thời ấy được coi như thời huy hoàng lãng mạn nhất của nền… văn hóa ẩm thực cà phê cóc Sài Gòn.
Ban ngày đã rộn ràng như thế đến đêm bên những ngọn đèn dầu lù mù loanh quanh những con đường trong thành phố cũng có những quán cóc để dân mê cà phê, mê hòa bình được tận hưởng những giờ phút, sảng khoái, yên ả nhất của đời mình.

VÀ CÀ PHÊ ĐƯƠNG ĐẠI

Cà phê vốn cùng đi với con đường lịch sử, mỗi một thời kỳ nó có một hình thức thể hiện bản chất và hình thái riêng.
Trong khoảng 30 năm sau ngày đất nước thống nhất bước đường của cà phê đã có những bước tiến rõ rệt.

Bây giờ là thời kinh tế thị trường, nghề kinh doanh cà phê không còn ở giai đoạn cà phê Tàu ngồi chân trên chân dưới mà húp cà phê vớ trong chiếc đĩa sứ cũ kỷ hay kiểu cà phê lề đường tuy vui nhưng vi phạm luật giao thông lấn chiếm lòng lề đường.
Kinh doanh cà phê bây giờ phải có vốn hàng tỷ bạc. Vì nó không còn ở dạng Cafétéria nữa mà nó là Bar café, bề thế hơn, sang trọng hơn. Cơ ngơi kinh doanh mỗi nơi mỗi thể hiện một phong cách riêng để lưu giử một số khách hàng riêng.

Chỉ cần đến Bar café Gió Bắc, Ciao café, Window’s café, Spa café ở vòng quanh hồ Con Rùa thôi đủ thấy người kinh doanh phải bỏ ra một số tiền lớn cở nào để kinh doanh dịch vụ buôn bán món hàng đơn giản từ những hạt cà phê đen tuyền thơm ngát đó.
Ngoài việc uống cà phê khách còn có thể nhăm nhi một ly Cocktail thấm mát đầu lưỡi hay một cốc rượu nhỏ Martell, Hennessy nồng nàn vào những buổi chiều.

Cà phê Sàigòn TP.HCM bây giờ sang hơn, thời thượng hơn dành cho một thành phần của cư dân có thu nhập cao hơn.

Và bạn có bao giờ thử một buổi chiều đi vào một Bar café chưa? Đó sẽ là một không gian mát rượi chờ đón bạn.
Gọi cà phê hay một cốc rượu nhỏ ngồi đó nghe tiếng nhạc nho nhỏ và bạn cũng chẳng cần nhìn ra khung cảnh bên ngoài làm chi. Ở đây có biết bao “cánh hoa” đẹp: Các cô phục vụ bàn, các em PR và những người đẹp từ bốn phương trời ‘đáp nhẹ” về đây.

Cà phê và rượu sẽ còn phê hơn khi bạn sẽ mãn nhản với những đôi chân dài chập chờn trong thứ ánh đèn mờ ảo như ru bạn vào những giấc mơ đến dại khờ…
Giá cà phê ở những nơi nầy tất nhiên là hơi đắt, không biết vì tại chổ ngồi sang, vì cà phê sản xuất từ trên Sao Hỏa hay tại các chiếc áo lửng hai dây và những cái chân dài…

Cà phê Sài Gòn “nguyên chất dĩ vãng”

 

• Cà phê Sài Gòn “nguyên chất dĩ vãng”

- Vũ Thế Thành

Tôi ra Hà Nội lần đầu vào năm 1980 gì đó, vào cửa hàng ăn uống gọi, à không, mua phiếu một ly cà phê đen. Tôi nhâm nhi, gật gù... đúng là cà phê nguyên chất. Nhưng xin lỗi,…mùi vị dở ẹc. Dĩ nhiên tôi chỉ chê thầm, lỡ cô “mậu dịch viên” mà nghe được thì tôi tới số. Mậu dịch viên hồi đó là chúa tể, chứ không phải lèng phèng như mấy cô em cà phê Sài Gòn đâu.

Hồi đó cà phê bán ở Sài Gòn có loại hạt rang sẵn, cà phê Moka, cà phê Robusta,… bán tới đâu xay tới đó, mà mỗi lần mua chừng một trăm, hai trăm gram là nhiều. Xài hết ra mua tiếp, chẳng ai khoe cà phê nguyên chất cả. Cà phê là cà phê, thế thôi.

Mà nguyên chất thế nào được!

Hồi người Pháp mới trồng cà phê ở Việt Nam đâu đó cuối thế kỷ 19, cà phê hạt chỉ được rang, xay rồi pha với đường quậy với sữa. Thứ “cà phê di sản” này mới đúng là cà phê nguyên chất (pure).

Nhưng dân Đằng Trong đâu chịu cà phê đắng nghét kiểu đó, họ bắt đầu thêm thắt chế biến theo kiểu cách riêng, cái mà marketing hiện đại gọi là… “tạo sự khác biệt”. Họ làm quy mô nhỏ thôi, làm theo bí quyết riêng, chẳng ai làm giống ai, rồi bỏ mối cho mấy quán cà phê, hay mấy tiệm bán cà phê xay lẻ.

Cà phê Sài Gòn hồi đó có độn bắp không? Có chứ sao không. Không có chút xíu bắp rang làm sao cà phê có độ sánh. Có thêm xác cau rang không? Có luôn, không có xác cau rang làm sao cà phê có vị đắng. Rồi tiện tay, cho thêm rượu đế, mắm muối,… Mà rượu đế là dung môi dễ bay hơi, không kéo theo hương tự nhiên của cà phê bốc lên mũi sao? Thêm muối để cà phê thêm phần đậm đà. Có khi còn thêm nước mắm là để tạo sự…khác biệt. Đó là những phụ gia dân dã có sẵn trong tầm tay.

Cà phê Sài Gòn là thế. Những phụ gia “nhà bếp” và đầy tính sáng tạo quyện với hương vị của hạt cà phê rang thủ công đúng điệu tạo ra cái gọi là cà phê Sài Gòn một thời. Không quán café nào có café mùi vị giống nhau. Điều đó tùy thuộc họ lấy mối cà phê ở đâu. Và cũng phải kể thêm cách pha cà phê riêng của mỗi quán nữa. Chẳng hạn pha thêm chút vanilla hay beurre Bretel để hương lan tỏa nhẹ trên tách cà phê nóng, trước khi hương cà phê thứ thiệt bốc

Nhưng cần hiểu rằng, những thứ lằng nhằng thêm thắt này chỉ là phụ gia son phấn thôi, chứ không phải hàng độn. Ngon dở vẫn phải là cà phê rang sao cho tới mới ra được hương vị cà phê mê hoặc lòng người.

Sau năm 75, cà phê Sài Gòn rơi vào bế tắc vì ngăn sống cấm chợ. Tôi mang một kg cà phê sống từ Nha Trang về Sài Gòn còn bị tịch thu. Dân Sài Gòn sáng sớm không có cà phê để tán chuyện làm sao chịu nổi. Cà phê “sáng tạo” “bắt đầu bay bổng khắp vỉa hè Sài Gòn. Đó là “cà phê non-caffeine”. Dùng đậu nành rang là chính. Muốn đắng có ký ninh, muốn sánh có a dao, gelatin, muốn đen có màu caramel, muốn bọt có chất tạo bọt xà phòng (lauryl sulfate). Còn hương cà phê? Hương cốm, hương nếp, hương cà cuống còn… “nhân tạo” được, thì hương cà phê nhằm nhò gì, nhiều vô số kể.

Những năm sau này khi giao thương thông thoáng hơn, sản lượng cà phê nhiều hơn, rẻ hơn thì Sài Gòn không còn thứ “cà phê non-caffeine” đó nữa, nhưng cà phê Sài Gòn vẫn thêm “phụ gia” theo bí quyết riêng của họ. Gọi đó là cà phê giả hay cà phê độn thì không đúng đâu. Dù vậy, cà phê Sài Gòn “phụ gia” hồi đó đâu có đen thui, sánh sệt như cà phê của một số hãng lớn bây giờ.

Cà phê Sài Gòn phôi pha nhiều theo cuộc bể dâu, nhưng không vì thế mà bốc lên cà phê nguyên chất, cà phê đúng nghĩa, cà phê linh thiêng, hay cà phê là di sản quốc gia…

Thời còn đi học thỉnh thoảng tôi vẫn trốn học giờ lý thuyết, bờ bụi cà phê vỉa hè ở khu Hồ Con Rùa, gần Nhà Thờ Đức Bà, mà tụi tôi gọi đùa là khu tam giác vàng. Nơi đây có 3 trường đại học, Văn khoa, Luật khoa và Dược khoa. Để mấy bà dược sĩ ống nghiệm qua một bên, thì ngồi cà phê (pha vợt) vỉa hè chỉ để ngắm mấy nàng Văn khoa Luật khoa tha thướt.

Còn bè bạn đi lính về phép lại thường kéo nhau vào quán cà phê đèn mờ nghe nhạc tiền chiến, bên tách cà phê phin, khói thuốc, trầm ngâm về chiến cuộc ngày càng khốc liệt. Biết đến bao giờ…?

Đó, một chút bình yên của Sài Gòn bên ly cà phê Sài Gòn trong thời chiến là thế.

Cà phê Sài Gòn một thời. Một thời mà cũng cả trăm năm rồi chứ đâu còn là thưở hồng hoang cà phê nguyên chất như khi Pháp mới lập đồn điền cà phê.

Lang thang ở Hà Nội, thỉnh thoảng tôi cũng ngồi bệt trên thềm hè, uống cốc chè thúng mẹt, hút chơi điếu cày, ăn miếng kẹo lạc, tám chuyện lăng nhăng với dân Hà Nội. Sài Gòn có cà phê, Hà Nội có nước chè mà, phải không?

Vào những năm 72-73, khi chiến cuộc bị đẩy lên cao khủng khiếp – Mùa hè đỏ lửa đó, rất nhiều sinh viên Hà Nội bị động viên để đưa vào Nam. Ngồi uống chè bệt ở Hà Nội, đôi khi tôi tự hỏi, họ có rủ nhau đến uống nước chè “cái mẹt nằm trên cái thúng” như thế này không? Ngồi uống để nói với nhau những lời “heart-to heart” mà không bị “kiểm duyệt” trước khi lên đường Nam tiến. Họ nghĩ gì trong đầu lúc đó? Và nếu còn sống, họ nghĩ gì lúc này?

Bọn tôi ở Sài Gòn, thường rúc vào quán đèn mờ, nghe nhạc tiền chiến, uống cà phê “cái nồi ngồi trên cái cốc”, trầm ngâm thằng còn thằng mất…Có những kiểu “nhân danh” gì đó vô lý, vô nghĩa,… để mạng người bèo bọt.

Cà phê Sài Gòn vẫn còn nguyên đấy! Còn nguyên trong ký ức như một thứ cà phê dĩ vãng, buồn nhiều hơn vui. Xin đừng lộng ngôn với quá khứ.

• Vũ Thế Thành

Saigon Và Tuổi Thơ Tôi

Tôi xa quê hương ở vàotuổi không quá trẻ dại để dễ quên và cũng không quá già để chỉ dành toàn thờigiờ cho một điều mất mát, rồi đau đớn.

Tôi ở vào tuổi mà khibước đến vùng đất mới, đời sống đã như lôi tôi đi trong một cơn lốc trên nhữngcon đường khác nhau trước mặt, hầu như không ngưng nghỉ. Tôi chóng mặt, nhưngtôi vẫn biết tôi là ai và tôi ở đâu trên quê người, nên những lúc tôi phải ngưnglại để thở là những lúc hồn quê nôn nao thức dậy trong tôi.

Tôi lớn lên, sống cả mộtthời niên thiếu ở Sài Gòn. Đi học, dậy thì, yêu đương, mơ mộng, làm việc, lấychồng, khóc, cười rồi chia ly với Sài Gòn.

Tôi nhớ lại hồi bé theobố mẹ di cư vào Sài Gòn. Ba tôi làm việc ở Nha Địa Chánh, nên từ những căn lềubạt trong trại tiếp cư Tân Sơn Nhất, gia đình tôi được dọn vào ở tạm một khunhà ngang trong sở của Ba ở số 68 đường Paul Blancy (Hai Bà Trưng) sau lưng BưuĐiện. Tôi đi học, đi bộ băng qua hai con đường là tới trường Hòa Bình, bên hôngnhà thờ Đức Bà. Tôi vào lớp Ba. Ngày đầu tiên cắp sách đến lớp, ma sơ dĩ nhiênlà người Nam, hồi đó còn mặc áo dòng trắng, đội lúp đen. Sơ đọc chính (chánh)tả:

Hoa hường phết (phết làdấu phẩy)…

Cái tai của con bé conBắc kỳ không quen với phát âm miền Nam nên “hoa hường” thành “qua tường” vàphết thành một chữ nữa. Tôi viết: Qua tường phết

Bài chính tả dài mộttrang của tôi chắc chắn là ăn một con số 0 mầu đỏ to tướng vì nguyên bài bịgạch xóa bằng mực đỏ lè. Tôi như một người ngoại quốc nghe tiếng Việt. Nhưngtôi học thuộc lòng trong sách thì giỏi và thuộc nhanh lắm. Khi khảo bài tôiđược điểm tốt, mặc dù bạn học chung lớp khó hiểu con nhỏ Bắc kỳ đọc cái gì. Masơ cứ nhìn sách, nghe tôi đọc làu làu, biết là tôi có thuộc bài. Tôi nhớ mộtbài học thuộc lòng về thành phố Sài Gòn như thế này:

Sài Gòn vòi nước bùngbinh

Này bảng báo hiệu nàyvòng chỉ tên

Trụ đèn, giây thép, tượnghình

Lính canh, cảnh sát giữgìn công an

Mặc dầu đường rộng thênhthang

Ngựa xe đi lại luật hànhphải thông

Mặc dầu đường rộng mênhmông

Mũi tên chỉ rõ bảng trôngdễ tìm

Trần Hưng, Lê Lợi, ChuTrinh…

Trần Hưng là đường TrầnHưng Đạo, Chu Trinh là đường Phan Chu Trinh, viết tắt trong bài học thuộc lòng.Từ bài học đó, tôi hiểu được hai chữ “bùng binh” là gì. 

Ngôi trường đó tôi chỉhọc hết lớp ba, sau đó Ba Mẹ tôi tìm được nhà ở bên Thị Nghè, tôi được đi họclớp nhì, lớp nhất ở trường Thạnh Mỹ Tây, có rất nhiều bạn cũng Bắc kỳ di cư nhưtôi.

Kỷ niệm về Sài Gòn tôinhớ nhất là lần đầu tiên con bé Bắc kỳ tròn xoe mắt, nhìn thấy đồng bạc xé làmhai, nếu chỉ muốn tiêu một nửa. Mua cái bánh, gói kẹo nào cũng chỉ xé hai đồngbạc.

Xé rất tự nhiên, tiền mớihay tiền cũ gì cũng xé. Người mua xé, mua; người bán xé để trả (thối) lại. Tôiđã biết bao lần, vào những buổi tối mùa hè, mẹ cho một đồng, hai chị em mua ngô(bắp) nướng của người đàn bà, ngồi dưới chân cột đèn điện trước cửa sở ĐịaChánh với cái lò than nhỏ xíu, bán bắp nướng quẹt hành mỡ.

Dưới ánh sáng hắt lờ mờcủa bóng đèn từ trên cao xuống, cái lò than nhỏ xíu, thơm lừng mùi bắp non. Gọilà lò, thực sự chỉ có mấy cục than hồng để trong một miếng sắt cong cong, bêntrên có cái vỉ bằng giây thép, rối tung, những cái bắp được xếp lên đó, bà bánhàng trở qua, lật lại. Đôi khi cũng là một cái lò gạch nhỏ đã vỡ, mẻ mất mấymiếng rồi, không thể kê nồi trên đó, bà hàng mang ra để nướng bắp. Hai chị emđứng líu ríu vào nhau (anh và chị lớn không có tham dự vào những sinh hoạt củahai đứa em nhỏ này), cầm tờ giấy bạc một đồng, đưa ra. Tôi luôn luôn ngần ngừkhông dám xé, đưa cho bà bán hàng; bà cầm lấy, xé toạc làm hai, khi tôi chỉ muamột cái bắp. Bà đưa phần nửa tiền còn lại để chúng tôi có thể cất đi, tối mailại ra mua bắp nữa. 

Mỗi lần thấy đồng bạc bịxé, tuy không phát ra tiếng động, tôi cũng giật mình đánh thót một cái như nghethấy đồng bạc của mình bị bể hay bị gẫy. Cảm tưởng như mất luôn cả phần tiềnđưa ra và phần giữ lại. Phải mất bao nhiêu lần nhìn đồng tiền bị xé mới quenmắt cái hình ảnh “Đồng bạc xé hai” này và tin là nửa kia vẫn dùng mua bán được.

Bẻ cái bắp làm đôi, tôivới em tôi chia nhau. Ngon ơi là ngon! Bắp dẻo, thơm mùi lửa than, thơm mùihành mỡ. Chị em tôi ăn dè xẻn từng hạt bắp một. Ăn xong chúng tôi dắt nhau đitìm ve sầu ở những thân cây me trong bóng tối. Buổi tối ve sầu mùa hạ, chui ởđất lên, bò lên các thân me, lột xác.

Chúng tôi bắt những conchưa kịp lột cho vào cái hộp (không) bánh bích quy đã mang theo sẵn, đó lànhững con ve mới ngơ ngác bò lên khỏi mặt đất, mang về nhà. Thuở thơ dại nhữngtrò chơi này là cả một thế giới thơ mộng và đầy hấp dẫn. Chị em tôi mang hộp vesầu vào giường ngủ, ban đêm những con ve này sẽ chui ra bò lên màn, lột xác.Đêm chúng tôi đi vào giấc ngủ, thì ve chui ra, lột xác xong bỏ lại những vệtdài nhựa thâm đen trên những cánh màn tuyn trắng toát. Khi chúng tôi thức dậynhìn thấy, chưa kịp dụi mắt tìm mấy con ve, đã thấy mẹ đứng ở ngoài màn với cáichổi phất trần trên tay. Chúng tôi chưa bị roi nào thì đã có bố đứng bên, gỡcái chổi ở tay mẹ mang đi, trong lúc những cái lông gà trên chổi còn đang ngơngác.

Sài Gòn còn cho tuổi thơcủa chúng tôi biết thế nào là cái ngọt ngào, thơm, mát của nước đá nhận. Trongsân trường tiểu học của trường Thạnh Mỹ Tây, tôi được ăn cái đá nhận đầy mầusắc đầu tiên.

Một khối nước đá nhỏ, đặttrên một lưỡi dao bào, bào vào cái ly bên dưới, khi đầy ly, ông bán hàng ấn(nhận) nước đá ép xuống, đổ ngược ly lại, lấy cái khối nước đá xôm xốp, có hìnhdáng cái ly ra. Rắc si-rô xanh đỏ, có khi còn có mầu vàng và mầu xanh lá câyvới vị bạc hà nữa. Gọi là nước đá nhận. Học trò trẻ con, bạn thân, sung sướngchia nhau ở sân trường, mỗi đứa mút một cái, chuyền tay nhau. Nước đá nhận,bánh kẹo ở sân trường trong những giờ ra chơi đều được mua bằng đồng bạc xé hainày. 

Ba tôi bảo cầm đồng tiềnxé hai một cách tự nhiên như thế quả là một điều rất dung dị, xuề xòa, dễ dãimà chỉ người miền Nam mới có được. Xé tiền mà như xé một tờ giấy gói hàng, giấygói bánh, như xé một tờ báo. Mảnh xé ra có giá trị lúc đó, mảnh còn lại cũngvẫn còn giá trị sau này. Người Hà Nội cầm tờ giấy bạc rách, thì vuốt cho thẳngthắn lại, có khi lấy hạt cơm dẻo miết lên chỗ rách cho dính vào nhau, rồi cẩnthận gấp lại trước khi cho vào túi. Một thời gian sau, tiền không xé nữa, đượcthay bằng đồng bạc 50 su bằng nhôm, hình tròn, một mặt có hình tổng thống NgôĐình Diệm, mặt sau là hình khóm trúc. (Biểu hiệu cho: Tiết Trực Tâm Hư)

Cuộc di cư 1954 đó giúpcho người Việt hai miền Nam, Bắc hiểu nhau hơn. Người Bắc sống và lớn lên ở SàiGòn ở thế hệ chúng tôi học được cái đơn sơ, chân phương của người miền Nam vàngược lại những bạn học người Nam của tôi cũng học được cách ý tứ, lễ phép (đôikhi đến cầu kỳ) của người miền Bắc. Tôi đã được nghe một người miền Nam nói:Sau 1975 thì chỉ có những người Bắc di cư 54 là đồng bào của người miền Nam màthôi. Hóa ra những người Bắc sau này ở ngoài cái bọc (đồng bào) của bà Âu Cơhay sao? Nếu thật sự như thế thì thật đáng buồn!

Sài Gòn đầu thập niên sáumươi vẫn còn có xe ngựa, đưa những bà mẹ đi chợ. Người xà ích lúc đó chưa biếtsợ hãi trên những con đường còn mù sương buổi sáng. Tiếng lóc cóc của móng ngựachạm xuống mặt đường như đánh thức một bình minh. Tôi nhớ có chỗ gọi là Bến TắmNgựa, mỗi lần đi qua, hôi lắm. Sau vài mươi năm xe thổ mộ ở Sài Gòn không cònnữa, chỉ còn ở lục tỉnh.

Sài Gòn với xích lô đạp,xích lô máy, taxi, vespa, lambreta, velo, mobilette là những phương tiện dichuyển mang theo đầy nỗi nhớ. Kỷ niệm thơ mộng của một thời trẻ dại, hương hoavà nước mắt. Sài gòn với những cơn mưa ập xuống thình lình vào tháng năm thángsáu, tiếng mưa khua vang trên những mái tôn, tắm đẫm những hàng me già, ướtsũng những lối đi vào ngõ nhà ai, Sài Gòn với mùa hè đỏ rực hoa phượng vĩ inxuống vạt áo học trò, với những hoa nắng loang loang trên vai áo bà ba củanhững bà mẹ là những mảng ký ức ngọt ngào trong tâm của chúng tôi. 

Mỗi tuổi đời của tôi điqua như những hạt nắng vàng rắc xuống trên những hàng me bên đường, như mưa đầumùa rụng xuống trên những chùm hoa bông giấy. Những tên đường quen thuộc, mỗicon phố đều nhắc nhở một kỷ niệm với người thân, với bạn bè. Chỉ cần cái tênphố gọi lên ta đã thấy ngay một hình ảnh đi cùng với nó, thấy một khuôn mặt,nghe được tiếng cười, hay một mẩu chuyện rất cũ, kể lại đã nhiều lần vẫn mới.Ngay cả vệ đường, chỉ một cái bước hụt cũng nhắc ta nhớ đến một bàn tay đã đưara cho ta níu lại. 

Âm thanh của những tiếngđộng hàng ngày, như tiếng chuông nhà thờ buổi sáng, tiếng xe rồ của một chiếcxích lô máy, tiếng rao của người bán hàng rong, tiếng chuông leng keng củangười bán cà rem, tiếng gọi nhau ơi ới trong những con hẻm, tiếng mua bán xônxao khi đi qua cửa chợ, vẻ im ắng thơ mộng của một con đường vắng sau cơn mưa…Làm lên một Sài Gòn bềnh bồng trong nỗi nhớ.

Sài Gòn mỗi tháng, mỗinăm, dần dần đổi khác. Chúng tôi lớn lên, đi qua thời kỳ tiểu học, vào trunghọc thì chiến tranh bắt đầu thấp thoáng sau cánh cửa nhà trường. Đã có nhữngbạn trai thi rớt Tú Tài phải nhập ngũ. Những giọt nước mắt đã rơi xuống sân trường.Sau đó, với ngày biểu tình, với đêm giới nghiêm, với vòng kẽm gai,với hỏa châuvụt bay lên, vụt rơi xuống, tắt nhanh, như tương lai của cả một thế hệ lớn lêngiữa chiến tranh. 

Sài Gòn như một ngườitình đầu đời, để cho ta bất cứ ở tuổi nào, bất cứ đi về đâu, khi ngồi nhớ lại,vẫn hiện ra như một vệt son còn chói đỏ. Sài Gòn như một mảnh trầm còn nguyênvẹn hương thơm, như một vết thương trên ngực chưa lành, đang chờ một nụ hôn dịudàng đặt xuống. Sài Gòn khi đổi chủ chẳng khác nào như một bức tranh bị lậtngược, muốn xem cứ phải cong người, uốn cổ ngược với thân, nên không còn đoánra được hình ảnh trung thực nguyên thủy của bức tranh.

Sài Gòn bây giờ trở lại,thấy mình trở thành một du khách trên một xứ sở hoàn toàn lạ lẫm. 

Tôi thương Sài Gòn vàthương cho chính mình, đã hư hao một chốn để về.

Là người Sài Gòn người ta nhớ gì nhất ở Sài Gòn?

Là người Sài Gòn, người ta thường nhớ gì ở Sài Gòn nhất? Một khoảng lặng trôi qua, có lẽ sự hồi tưởng đang trở lại trong đầu những người bạn nay tóc ngả hai màu. Có người nhớ tiếng rao trên đường phố, nhớ tiếng ồn ào trong khu xóm lao động, nhớ cảnh nhộn nhịp Sài Gòn những ngày còn thơ, nhớ những cuộc tình lang thang dưới vòm me xanh lá trên con đường Duy Tân đầy bóng mát, nhớ nhiều thứ lắm… Nỗi nhớ ùa về như cơn gió thoảng rồi qua. Nhưng với tôi những con đường góc phố Sài Gòn vẫn còn đọng lại mãi mãi.

Ðầu tiên tôi nhớ góc bùng binh Quách Thị Trang, nơi lần đầu tuổi nhỏ được ba tôi dẫn đi ngao du thành phố Sài Gòn. Quách Thị Trang là ai, biết để làm gì. Cái chợ Bến Thành treo đầy biển quảng cáo hình kem đánh răng anh Bảy Chà Hynos và Perlon kín chợ chẳng có gì đẹp. Chợ cũng chẳng làm tôi nhớ, bởi đi chơi Sài Gòn nhưng ba tôi chẳng ghé vào ăn, đi chơi khơi khơi, mỏi chân ngồi nghỉ trên băng ghế xi măng giữa công viên thưa thớt cây xanh và chung quanh trang trí vài bồn hoa sặc sỡ. Ngồi đây ba và tôi nhìn ngắm phố phường Sài Gòn bốn phương tám hướng, nhìn dòng xe xuôi ngược, những dòng người tay xách nách mang hành lý băng qua cầu thang sắt ngang đường đến ga xe lửa về quê, những người buôn thúng bán bưng ngồi chật phía ngoài cửa chợ cất cao tiếng rao mời khách, những đứa trẻ đành giày, bán báo dạo lăng xăng đánh bóng mấy đôi giày “botte de sault” của mấy anh lính Mỹ.

Tôi may mắn hơn mấy đứa trẻ cùng trang lứa đó. Và tôi cố tìm trong những đứa đánh giày xách thùng đi trong công viên trước chợ một hình dáng thân quen. Tự nhiên lúc đó tôi nhớ thằng Hên, người bạn nhỏ nhà xóm bên, mới học lớp ba đành bỏ học đi bụi đời. Chừng tuổi ấy ra đời có thể làm gì kiếm sống? Hoàn cảnh gia đình nó không đến nỗi tan hoang, nhưng tự dưng ba nó bỏ nhà theo vợ bé, má nó cũng không vừa, bỏ mặc đám con sống chết tự lo, đi buôn chuyến xe hàng dài ngày, cả tháng mới về nhà năm ba bữa. Rồi tôi nghe hàng xóm nói thằng Hên bỏ nhà ra đi, mới tí tuổi đầu mà lá gan to bằng người lớn. Thỉnh thoảng tôi ghé ngang dò la tin tức nhưng lúc nào cửa nhà cũng đóng im lìm.

Thế là tôi mất một thằng bạn nhỏ chơi bắn bi, nó sống ở đầu đường xó chợ khiến lòng tôi ngậm ngùi, chợt nhớ đến bài hát “Nó” văng vẳng đâu đây: “Thằng bé âm thầm đi vào ngõ nhỏ. Tuổi ấu thơ đã mang nhiều âu lo. Ngày nó sống kiếp lang thang. Ngẩn ngơ như chim xa đàn, Nghĩ mình tủi thân muôn vàn”.

Hồi nhỏ tôi không thích bài hát này, nghe như nỗi đau quất vào da thịt một đứa nhỏ nhưng sau này hiểu ra chút ít. Thời buổi đó, trẻ con mồ côi mất cha mất mẹ vì chiến tranh bom đạn, vô gia đình vì muôn vàn lý do. Tất cả đều có thể đẩy đứa trẻ ra ngoài đường phố. Lòng cảm thương cho thân phận nhỏ bé lặn hụp trong cuộc đời mà ông nhạc sĩ Anh Bằng viết nên lời nhạc buồn đó chăng. Xem ra thằng có cái tên Hên mà chẳng may chút nào.

Lớn lên chút xíu, tôi biết la cà trên đường phố sau những buổi tan học cuốc bộ về nhà. Trường tôi nằm ở quận 3, nên con đường Bà Huyện Thanh Quan bán đầy bò bía, chè đậu xanh đậu đỏ, là một địa điểm hấp dẫn giới học trò chúng tôi. Nhưng với tôi, con đường Trương Ðịnh cắt ngang gần đấy rất đỗi nên thơ, nhất là đoạn giữa gần trường Nguyễn Thị Minh Khai (Gia Long ngày trước) ra Công viên Tao Ðàn. Một con phố bình yên và rất lặng lẽ với những hàng dầu hàng sao rợp bóng.

Những hàng cây cao bóng mát này lại là ký ức đẹp, tôi mang hình ảnh đó vào bài tạp văn “Những hàng cây thị xã” trong một lần về thị xã Trà Vinh.

Mỗi khi có dịp đi qua tỉnh nào đó, tôi hay hỏi người bản xứ về cảnh đẹp địa phương. Hôm đến Trà Vinh, người đầu tiên tôi hỏi là chị chủ nhân khách sạn chỗ tôi trọ. Ðã gần nửa thế kỷ sống ở đất Trà Vinh, chị bảo trong thị xã không có cảnh gì đẹp ngoại trừ những ngôi chùa Tàu, chùa Việt và đặc biệt là chùa Khmer cổ kính.

Hôm sau, trên đường đến Trường Ðại học Trà Vinh, tôi hỏi một cô gái tuổi mười chín, đôi mươi. Sau vài phút do dự, cô cho tôi một câu trả lời thật bất ngờ: Những con đường rợp bóng cây xanh ở thị xã…

Ðúng vậy đó. Chiều dần buông, đứng ngoài ban công khách sạn nhìn về góc xanh thị xã thấy rõ những vạt nắng vàng vương trên tàn me làm những vòm lá trông thật mơ màng. Hình ảnh ấy đã quyến rũ tôi rời khách sạn thả bộ về hướng đó. Từ con đường Hàng Ðiệp bông trổ lấm tấm vàng, qua Hàng Sao cao vút đứng lặng thinh, bước lại Hàng Dầu um tùm lá chen lẫn màu hoa dầu hồng non ưng ửng. Dầu là loại cây rừng cho gỗ, thân có nhựa dùng để trét ghe rất tốt nên người ta cũng gọi là dầu rái, có người gọi là dầu dù. Trái dầu có hai cánh lá, nhưng nói là cánh hoa đúng hơn. Lúc còn non, chúng có màu hồng pha màu cà phê sữa, hạt lộ ở cuống hoa. Hạt non màu xanh có khía giống như hạt xí muội. Ðến cuối tháng Bảy thì trái dầu già khô lại. Trái cùng hai cánh hoa ngả sang màu nâu đất sét. Chỉ cần một chiều lộng gió, những cánh hoa già rơi khỏi cành mẹ bung ra như cơn mưa dù, xoay tít bay bay trong không trung mang theo chiếc hạt, nhẹ nhàng đáp xuống mặt đất. Hình ảnh đó trông thật thích mắt và luôn để lại ấn tượng cho nhiều người. Chẳng thế, hình ảnh cánh hoa dầu bay trong gió đã vào thơ vào nhạc:

Cánh hoa dầu xoay tít bay bay
Nhớ chiều nào, bên em từng giờ…

Dù chưa có được cái cảm giác hạnh phúc bên em như nhạc sĩ Giáp Văn Thạch nhưng những “cánh hoa dầu xoay tít bay bay” ấy bay mãi trong ký ức tuổi học trò của tôi. Tôi biết được điều này là nhờ có lần được ba tôi dẫn đi Chợ Cũ Sài Gòn ăn phở. Từ nhà, hai cha con đi bằng xe ngựa, rồi lội bộ dọc theo đường Hồng Thập Tự vào vườn Tao Ðàn. Vườn Tao Ðàn ngày ấy rất vắng người, chỉ toàn cây dầu cao tít và tàn lá che mát cả một vùng rộng lớn. Ba đi trước, tôi theo sau, giẫm chân lên những chiếc lá khô xào xạc giống như những nhà thám hiểm trong một cánh rừng già. Bỗng ba tôi cúi xuống nhặt những trái có hai cọng lá khô, hỏi tôi có biết trái gì không, rồi ba tôi bảo quăng chúng lên trời. Kể từ sau đó, những trái dầu dù theo tôi đến lớp cùng chúng bạn thả từ lầu ba xuống chào đón ngày khai giảng năm học mới, khi những cánh phượng hồng đã rời xa mùa hạ. Những cánh hoa dầu bay bay không mất tiền mua của lũ nam sinh chúng tôi đã làm bọn con gái học trò thích mê…

Tất nhiên nỗi nhớ nơi mảnh đất mình sinh ra và lớn lên của mỗi người đều rất nhiều và mỗi người có quyền lựa chọn những hình ảnh ký ức đẹp đẽ nhất. Cái đẹp làm tâm hồn lắng đọng cho ta khoảnh khắc bình yên giữa nhịp sống hối hả xôn xao của chốn thị thành. Có người chẳng thèm nhớ con hẻm nhỏ ngày xưa nơi sinh ra và lớn lên như anh bạn của tôi. Anh bảo ghét lắm cái xóm lao động đã nghèo mà còn hay sanh sự, đánh lộn nhau hà rầm. Người bên ngoài nghe đi vào xóm Miếu Nổi là sợ bọn lưu manh. Anh thích những con hẻm ngoài phố trung tâm bên hông đường Hàm Nghi hay các con hẻm của người Tàu Chợ Lớn trên đường Trần Hưng Ðạo, Ðồng Khánh. Những con hẻm đó bình dị và hiền lành khác xa hẻm lao động xô bồ xô bộn.

Thế nhưng khi nghe tôi hỏi chuyện xóm nhỏ Miếu Nổi ngày xưa thì anh kể ngàn chuyện lẻ một không hết. Anh nhớ từ góc phố con hẻm xưa với một tâm hồn trẻ trung và rộng lượng. Dường như anh yêu mảnh đất mình “ghét bỏ” hơn bao giờ. Bởi vì khi cái gì mất đi hay xa rồi mới làm lòng ta hồi tưởng và càng yêu mến hơn. Chẳng thế mà nhà thơ Chế Lan Viên từng viết: “Khi ta ở chỉ là nơi đất ở, khi ta đi đất bỗng hoá tâm hồn”.

Xe bán hủ tiếu mì

Chiếc xe bán hủ tiếu mì của chú thím Xồi không biết đã có mặt nơi đầu ngõ từ bao giờ. Mỗi ngày, khoảng ba, bốn giờ chiều chú thím cùng các con, người này đẩy xe, người kia lom khom khiêng bàn ghế và những vật dụng cần thiết gom về một chỗ. Chỉ trong chốc lát thôi, chiếc xe đã được định vị hẳn hòi với mái che, ghế ngồi và nồi nước lèo bốc khói thơm lừng giữa một khu phố lao động ồn ào, đông đúc.

Chỗ ngồi cho thực khách là những cái ghế sắt be bé với mặt ghế vuông vức được làm bằng gỗ. Quanh chiếc xe cũng được gắn thêm hai miếng gỗ dài để làm bàn ăn “dã chiến”. Trong lúc chờ đợi, khách khứa có thể bâng quơ đưa mắt ngắm nghía những tranh cảnh sơn thủy hay những điển tích trong truyện Phong Thần, Tam Quốc được vẽ sắc nét trên các ô kính.

Những sợi mì được chính tay chú thím chuẩn bị tại nhà từ buổi sáng, buổi trưa được đánh thành từng vắt nhỏ. Có hai loại, mì sợi lớn và sợi nhỏ được “áo” với bột mì sống cho khỏi bị dính. Những sợi hủ tiếu trắng phau và bóng lưỡng nằm ngoan ngoãn trong cái nia mềm mềm được kết bằng những sợi lác. Thực khách có thể chọn lựa mì sợi lớn, sợi nhỏ hay ăn kèm với hủ tiếu mà thường được gọi nôm na là “hủ tiếu mì”. Món mì khô hay hủ tiếu khô với chén nước súp nho nhỏ bên cạnh cũng được nhiều người ưa thích.

Hai vắt mì hay một nhúm hủ tiếu được trụng kỹ trong nước sôi, vài ba lát thịt heo mỏng như lá mạ trải lên trên, một chút tỏi phi, tóp mỡ và vài cọng cải ngọt cộng thêm ít nước lèo đã sẵn sàng mang đến cho thực khách một món ăn hấp dẫn, bốc khói với hương vị tuyệt vời. Miếng bánh tôm tròn vo, mỏng mảnh, nhỏ nhắn với con tôm chấy giòn tan làm món ăn thêm đậm đà hương vị. Nước lèo được hầm với xương heo, tôm khô và củ cải là linh hồn của tô mì. Mỗi nơi có một “bí quyết” riêng của gia đình nên luôn thu hút được mớ thực khách “ruột” của mình. Nước lèo do chú thím nấu nhìn trong vắt, có vị ngọt thanh, thơm và beo béo. Chai xì dầu nắp màu xanh lá cây, chai dấm Tiều nắp đỏ và hũ ớt tươi cắt lát ngâm trong giấm chua ngọt là những thứ không thể thiếu trên bàn ăn.

Cô con gái đầu lòng xinh đẹp cũng học được thuần thục tay nghề từ cha mẹ của mình. Đôi tay nhỏ nhắn với những động tác hết sức quen thuộc và “nhà nghề” đã tạo thành những chiếc hoành thánh be bé gói thịt heo xay nhuyễn trông vô cùng đẹp mắt.

Ngày trước, các sinh hoạt buôn bán thường mang tính cách gia đình. Mọi thứ hầu hết thường được làm tại nhà, hợp vệ sinh và không có tẩm hóa chất hay thêm chất phụ gia tạp nhạp như bây giờ. Họ sợ mất đi lượng khách trung thành đã hết lòng ủng hộ thương hiệu của mình. Với tinh thần trách nhiệm và lòng thiện tâm, họ đã khéo léo giữ chân khách và duy trì bảng hiệu được dài lâu. Cuộc sống ngày nay đã khác, tâm tình con người cũng khác đi nhiều lắm.

Tuổi thơ tôi gắn liền với những sinh hoạt mua bán nhộn nhịp nơi con ngõ hẹp. Ở đó, có những tiếng rao, tiếng mời chào và những nụ cười thân ái. Họ ở gần nhau, được gặp mặt mỗi ngày và trở thành hàng xóm láng giềng thân thiết cùng góp phần tạo nên một nhịp sống hiền lành giữa một đô thị trù phú. Tất cả những ảnh hình quen thuộc như đã đi vào trong cõi nhớ. Có lẽ tâm hồn tôi chông chênh, trái tim tôi mong manh nên bao giờ lòng tôi cũng ngỗn ngang và bồi hồi tiếc nuối những ngày tháng cũ, nâng niu niềm vui và nhớ thương những nỗi buồn đã đục màu sông. Cái tuổi thơ ở Sài-Gòn ngày xưa đã xa xôi ngót nửa thế kỷ nhưng trong tôi vẫn là của ngày hôm qua, của những bóng mát cây xanh ven đường và những trìu mến thân yêu chưa hề vơi cạn.

Vưu Văn Tâm